شاهدان گر دلبری زین سان کنند
زاهدان را رخنه در ایمان کنند
معنی بیت 1
زيبا رويان ، اگر بدين گونه دلبري كنند ، در ايمان زاهدان رخنه خواهند نمود .
شعر و ادبیات
غزل شماره 197 حافظ - شاهدان گر دلبری زین سان کنند
غزل شماره 197 حافظ
- شماره غزل
- 197
- تعداد مصرع
- 18
- زمان مطالعه
- حدود 1 دقیقه
هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد
گلرخانش دیده نرگسدان کنند
معنی بیت 2
هر چه كه آن شاخه گل نرگس بشكفد خوبرويان ديده خود را به گلدان گل نرگسي مبدّل سازند .
ای جوان سروقد گویی ببر
پیش از آن کز قامتت چوگان کنند
معنی بیت 3
اي جوان بلند بالاي راست اندام ، پيش از آنكه از قد تو چوگان منحني بسازند ( در ميدان زندگي) گويي بزن ( و توفيقي بدست آر).
عاشقان را بر سر خود حکم نیست
هر چه فرمان تو باشد آن کنند
معنی بیت 4
عاشقان از خود اختياري ندارند ، هرچه تو بفرمايي همان كار را مي كنند.
پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای
این حکایت‌ها که از طوفان کنند
معنی بیت 5
اين داستانهات كه از تو فان نوح نقل مي كنند در پيش چشم( اشكبار) من از قطره يي كمتر است.
یار ما چون گیرد آغاز سماع
قدسیان بر عرش دست افشان کنند
معنی بیت 6
آنگاه كه محبوب ما به رقص و سماع بخيزد ، فرشتگان آسمان در عرش به رقص ودست افشاني مي پردازند.
مردم چشمم به خون آغشته شد
در کجا این ظلم بر انسان کنند
معنی بیت 7
مردمك چشم من از زيادي گريه خون آلود شد، در كجاي دنيا بر انسان اين همه ستم روا مي دارند.
خوش برآ با غصه ای دل کاهل راز
عیش خوش در بوته هجران کنند
معنی بیت 8
ای دل، با اندوه خوش بساز؛ زیرا اهل راز شادیِ حقیقی را در بوتهٔ جدایی می‌پرورانند.
سر مکش حافظ ز آه نیم شب
تا چو صبحت آینه رخشان کنند
معنی بیت 9
اي حافظ از ناله هاي نيمه شب دست برندار ومنصرف مشو تا آينه دلت را به مانند روي صبح ،روشن و تابناك سازند.
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 197
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
معنی کلمات غزل
- شاهد
- مشاهده كننده، اداي شهادت كننده و گواه ، در اصطلاح فقهي: گواهي دهنده از روي يقين، در اصطلاح متكلمان: آنها اصل را شاهد و فرع را غايب مي دانند، در اصطلاح صوفيه : آنچه در دل حضور داشته و ياد آن را غالب باشد، در اصطلاح عرفا: به معناي حاضر آمده و گويند شاهد حق است به اعتبار حضور ومرد يا زن نيكو روي و خوش صورت ، معشوق و محبوب خوش صورت حجت جمال حق تعالي.
- شاخ نرگس
- شاخه گل نرگس، كنايه از دلداري كه چشمان او به مانند گل نرگس مخمور باشد.
- بشكفد
- سر درآورد،پيدا شود.
- نرگسدان
- گلدان گل نرگس.
- گويي ببر
- گويي از ميدان رقابت بيرون ببر، توفيقي بدست بياور.
- از قامتت چوگان كنند
- از قدّ راست تو ،چوگان خميده بسازند- كنايه از پيري و خميدگي قدّ.
- بر سر خود حكم نيست
- اختيار سر خود را ندارند ، سّرِ خود اختياري ندارند ، از خود اختياري ندارند.
- سماع
- وجد و حالت مشايخ و صوفيان منفرداً يا جمعاً با آداب و تشريفاتي خاص.
- قدسيان
- فرشتگان بهشتي.
- دست افشان كردن
- رقصيدن همراه با حركات موزون دست.
- سر مَكَش
- دست برندار ، غفلت مكن، منصرف مشو.
توضیحات غزل
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
غافل از حال خویش شده ای. تو جوانی پرشور هستی که از تو برای رسیدن به موفقیت استفاده می کنند و خودت از قافله عقب مانده ای. آنها خیلی از تو پایین تر هستند. سعی کن تو هم عقب نمانی. ظلمی به تو شده که به خاطرش غصه می خوری، ولی خداوند جواب ظالمان را می دهد.
وزن غزل: فاعلاتنفاعلاتن فاعلات
بحر غزل: رمل مسدّس مقصور
غزل مورد شرح ،همانطور كه از انتخاب وزن آن دستگير مي شود، غزلي است عاشقانه كه در فرجه پر شور و حال جواني سروده شده و به آوازي شباهت دارد كه رهگذري عاشق در دل شب از دل پر آرزوي خود سر دهد. توّجه به روي زيباي دلبراني كه دلبري مي كنند و توجه خاص به چشم دلبري كه مورد نظرشاعر است واندرز عاشقانه يي كه شاعر به او مي دهد و توصيه مي نمايدكه : تا جواني دلي به دست آور و در پي آن ، خود را مطيع فرمان او خواندن همه و همه نشانهاي شور جواني عاشقي است كه زبانش به كلام منظوم باز و مي تواند از عهده سرودن آنچه در دل او مي گذرد بر آيد. مطلبي كه ذكر آن ضرورت دارد اين است كه حافظ از همان ايام جواني تا به پيري ، يعني در تمام مدت عمر خود سحر خيز بوده و باز گويي آن در اشعار همه دورانهاي زندگي او از جمله در مقطع همين غزل دليل بر اين مدّعاست و اين به معناي آن است كه اين شاعر قدر ساعات قدر شبها را مي دانسته و در آن ساعات به تفكّر و عبادت و مطالعه و نماز ونياز مي پرداخته است .