به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش
به بوی گل نفسی همدم صبا می‌باش
معنی بیت 1
موسم گل لاله، جام شراب بگیر و از ریاکاری بپرهیز و همزمان با بوی دلاویز گل، لحظه ای با نسیم صبا هم نفس شو .
شعر و ادبیات
غزل شماره 274 حافظ - به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش
غزل شماره 274 حافظ
- شماره غزل
- 274
- تعداد مصرع
- 14
- زمان مطالعه
- حدود 1 دقیقه
نگویمت که همه ساله می پرستی کن
سه ماه می خور و نه ماه پارسا می‌باش
معنی بیت 2
منظورم این نیست که در تمام مدّت سال باده بنوش. سه ماه می بنوش و نُه ماه پرهیزکار باش .
چو پیر سالک عشقت به می حواله کند
بنوش و منتظر رحمت خدا می‌باش
معنی بیت 3
آنگاه که پیرِ راهنمایِ عشق تو را به باده نوشی فراخواند، بنوش وبه بخشش خداوند امیدوار باش .
گرت هواست که چون جم به سر غیب رسی
بیا و همدم جام جهان نما می‌باش
معنی بیت 4
اگر آرزومندی که همانند جمشید از رازهای نهانی جهان آگاه شوی، بشتاب و با جام جهان نما (ضمیر مرشد کامل ـ جام شراب) همدم باش .
چو غنچه گر چه فروبستگیست کار جهان
تو همچو باد بهاری گره گشا می‌باش
معنی بیت 5
اگرچه کارهای جهان به مانند غنچه به هم پیچیده و سردرگُم و دَرهَم است، تو همانند باد بهار که غنچه را از هم باز می کند گره گشا باش .
وفا مجوی ز کس ور سخن نمی‌شنوی
به هرزه طالب سیمرغ و کیمیا می‌باش
معنی بیت 6
از کسی انتظار وفاداری نداشته باش و اگر این حرف را قبول نداری بیهوده به جستجوی سیمرغ و کیمیا (عنقا و اکسیر) وقتت را به هدر ده !
مرید طاعت بیگانگان مشو حافظ
ولی معاشر رندان پارسا می‌باش
معنی بیت 7
حافظ، هوادار و شیفته عبادت آن هایی که از خدا بیگانه اند مشو ولی با رندانی که به اسرارِ الهی آشنایند معاشر و هم نشین باش .
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 274
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
معنی کلمات غزل
- به دور لاله
- به هنگام گل لاله، به دوران گل لاله، موسم لاله .
- قدح
- پیاله بزرگ .
- نفسی
- یکدم، یک لحظه .
- همدم
- هم نفس .
- همه ساله
- تمام مدت سال .
- پیر سالک
- مرشد و هادی راه طریقت الی الله .
- گرت هواست
- اگر آرزوی داری .
- جم
- جمشید، پادشاهی که اهورامزدا با او گفتگو کرده، کلیم الله اول (وندیداد) و او پیش از حضرت زرتشت می زیست .
- به سرّ غیب رسی
- به اسرار نهان دست یابی .
- جام جهان نما
- جامی که کیخسرو در آن می نگریست و به اسرار همه جهان آن روز دست می یافت و بعد به نام جام جم مشهور شد . جامی که عامل معرفت و واسطه بین جمشید و خدا (اهورامزدا) بوده است .
- فروبستگی
- در هم پیچیدگی، گِرِه خوردگی .
- گِرِه گشا
- حلّال مشکلات .
- به هرزه
- بیهوده .
- سیمرغ
- مرغ افسانه ای .
- کیمیا
- عامل تبدیل فلزّات ارزان مانند مس به طلا که افسانه ای بیش نیست .
- طاعت
- اطاعت، عبادت .
- معاشر
- رفیق، یار .
توضیحات غزل
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
تو کار خیرات را انجام بده و از بنده ی خدا تمنای جواب نداشته باش خداوند در جای دیگر جواب کار خوبت را می دهد. رحمت خداوند شامل حالت شده و مالی خوب به تو می رسد. گره از کارت باز می شود. تو کار خودت را بکن دشمن شکست می خورد و دست به هر چه بزنی طلا می شود.
وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان
بحر غزل: مجتّث مثمّن مخبون اصلم مُسبغ
شاه شجاع مردی شراب خوار و پرخور بود. این دو عادت سبب بیماری نقرس می شود. به این معنا که رسوب مواد زائد اسیداوریک در مفاصل سبب دردهای شدید مفاصل به ویژه در انگشتان پا خواهد شد. شاه شجاع که دچار این بیماری شده بود اطبّاء او را از نوشیدن شراب منع کرده بودند . حافظ این غزل را در آن هنگام سروده و به او توصیه می کند که در سه ماهه بهار که فصل گل و سبزه است شراب بنوش اما نُه ماه دیگر را ترک کن. توضیحاً شراب اگر زلال و روشن و شفاف بوده و فاقد کدورت واملاح موجود در دانه انگور به ویژه انگور نارس باشد زیانِ کمتری دارد . توصیه حافظ بدان سبب است که او نسبت به گذشت عمر بی بدیل حسّاس و به بهره برداری از هر وقت خوش که دست دهد به ویژه در فصل بهار معتقد بوده است . از معنای بیت سوم این غزل چنین برمی آید که حافظ خود را پیر سالک عشق و عرفان دانسته و به شاه به صورت آمرانه می فرماید : می را بنوش و به رحمت الهی امیدوار باش . شاعر در ابیات بعدی این غزل مضامین لطیف را گنجانیده و در بیت مقطع به صورت غیر مستقیم آنطور که شاه شجاع بفهمد خطاب به خود می گوید : هرگز به طرفداری از ریاکاران و متظاهرین که به صورت ظاهر خود را عابد و زاهد می نمایانند برنخیز و پیوسته هم نشین و معاشرِ رندانی باش که فطرتاً خداشناس و پرهیزکارند و این کنایه یی است به شجاع که به منظور حفظ ظاهر با شیخ علی کلاه، رقیب و دشمن حافظ روابطی برقرار کرده و از معاشرت با حافظ شانه تهی می کرد .