خوش خبر باشی ای نسیم شمال
که به ما میرسد زمان وصال
معنی بیت 1
اى نسيم شمال،خوش خبر باشى كه با وزش خود،خبر نزديك شدن زمان ديدار را به مامى رسانى.
خوش خبر باشی ای نسیم شمال
که به ما میرسد زمان وصال
اى نسيم شمال،خوش خبر باشى كه با وزش خود،خبر نزديك شدن زمان ديدار را به مامى رسانى.
قصّةُ العشقِ لا انفصام لها
فُصِمَت ها هُنا لسانُ القال
داستان عشق،هرگز گسسته نمى شود؛در اين جا زبان گفتار لال و بريده مى ماند.
ما لِسَلمی و من بذی سَلَمِ
أینَ جیرانُنا و کیف الحال
از«سلمى»و ساكنان«ذى سلم»چه خبر؟همسايگان ما كجايند و احوالشان چگونه است؟ [سلمى،از عرايس عرب است مانند ليلى در زبان فارسى و ذى سلم نام منزل گاهى است كه سلمى درآن مى زيسته است.در اين جا مقصود از سلمى،معشوق و غرض از ذى سلم،اقامتگاه اوست.بنابراين مى گويد:از معشوق ما و از ساكنان كوى او چه خبر؟]
عَفَتِ الدارُ بعدَ عافیةٍ
فاسألوا حالَها عَنِ الاطلال
خانه،پس از امن و آبادانى،ويران شد؛اكنون احوال آن خانه ى آبادان را از ويرانه ها بپرسيد!
فی جمالِ الکمالِ نِلتَ مُنی
صَرَّفَ اللهُ عَنکَ عَینَ کمال
تو در اوج زيبايى به آرزوهايت رسيدى؛خداوند،چشم بد را از تو دور كند![دو نكته درباره ى اين معنى لازم به يادآورى است.نخست آن كه ضبط تمامى نسخه هاى معتبر مانند متن حاضر است.فقط در برخى نسخه بدل ها،به جاى«فى جمال الكمال»،«فى كمال الجمال»آمده،كه ارتباط معنايى سرراست ترى دارد؛يعنى:در كمال زيبايى،در اوج زيبايى.اما«فى جمال الكمال»هم مشكل معنايى ندارد كه بخواهيم نسخه بدل را ترجيح بدهيم(آن گونه كه دكتر هروى عمل كرده است.)زيرا كه«فى جمال الكمال»يعنى جمالى كه به مرحله ى كمال رسيده است.نكته ى دوم«عين كمال»است كه «چشم زخم»معنى مى دهد.براى توجيه تناسب عين كمال با چشم زخم،دكتر هروى در شرح غزل هاى حافظ،بحث مستوفايى كرده كه بسيار سودمند است و خواننده ى علاقه مند را به مطالعه ى آن در جلد دوم كتاب ياد شده دعوت مى كنيم.علاوه بر آن افاضات،بايد بگوييم،«عين كمال»يعنى چشمى كه كمال را مى بيند و چون ديدن كمال هر پديده،ايجاد شگفتى مى كند.احتمال آن كه بيننده آن را«چشم بزند»زياد است. بنابراين،كمال،مسبّب چشم زدن و تحسين است.از اين رو عين كمال،يعنى چشمى كه كمال را مى بيند و شگفت زده مى شود،مجازا چشم زخم معنى مى دهد.]
یا برید الحِمی حَماکَ الله
مرحباً مرحباً تعال تعال
اى پيام آور منزلگاه دوست،در پناه خدا باشى؛بيا،بيا كه بسيار خوش آمده اى![حمى،به معنى جاى قرق شده و مقصود از آن،منزلگاه دوست است.]
عرصهٔ بزمگاه خالی ماند
از حریفان و جام مالامال
اكنون،فضاى بزمگاه،از ياران هم پياله و هم پيمان و از جام هاى سرشار از شراب خالى مانده است!
سایه افکند حالیا شب هجر
تا چه بازند شب روان خیال
اكنون،شب تاريك جدايى سايه بر همه جا افكنده است.بايد ديد كه در اين شب تاريك، خيال هاى شب رو،چه نقشى بازى خواهند كرد.
ترک ما سوی کس نمینگرد
آه از این کبریا و جاه و جلال
دلبر زيباى ما به كسى نمى نگرد و به حال عاشقان توجهى ندارد!فرياد از اين همه بزرگى و جاه و جلال [كه دلبر ما دارد و از آن رو به عاشقان التفات نمى كند!]
حافظا عشق و صابری تا چند
نالهٔ عاشقان خوش است بنال
اى حافظ،تا كى مى توان در عشق يار صبور و شكيبا بود؟ناله سر كن كه ناله ى عاشقان، دل نشين و خوش است. **** دیوان حافظ بر اساس نسخه قزوینی و خانلری
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
خبری را که مدت ها در انتظارش بودی رسیده است. زمان وصال نزدیک است. قصه عشق شروع شده و زمان جدایی پایان یافته است. تو هم به کمال و جمال می رسی. میدان برای نشان دادن هنرهایت خالی است پس مرد میدان باش.
توضیح ادبیِ افزوده در بازبینی (نقل از شرح جلالی نیست): غزل با نویدِ نسیم شمال آغاز می شود، اما زبان به ناتوانی از وصف عشق اعتراف می کند. یادِ خانه های ویران و مجلسِ خالی، تجربهٔ غیبت را در برابر امیدِ دیدار قرار می دهد. آمیختگی عربی و فارسی بر لحنِ اشتیاق و حسرت افزوده است.