خط عذار یار که بگرفت ماه از او
خوش حلقه‌ایست لیک به در نیست راه از او
معنی بیت 1
خطّ سبز چهره يار كه ماه از ديدن آن از رشك تيره گون شد، دايره زيبايي است اما راهي براي رهايي از آن وجود ندارد.
غزل شماره 413 حافظ - خط عذار یار که بگرفت ماه از او
غزل‌های حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
غزل مورد نظر را انتخاب کنید
متن کامل غزل
غزل شماره 413 حافظ
18 مصرع · حدود 2 دقیقه مطالعه
ابروی دوست گوشه محراب دولت است
آن جا بمال چهره و حاجت بخواه از او
معنی بیت 2
ابروي دوست زاويه محراب نيك بختي و اقبال است. چهره خود بدان بساي و نياز خود را از آن بخواه.
ای جرعه نوش مجلس جم سینه پاک دار
کآیینه‌ایست جام جهان بین که آه از او
معنی بیت 3
اي باده نوش مجلس جمشيد (شاه) دل را از پندار بد به دور دار، زيرا جام جهان بين جمشيد، (شاه دل آگاه) به مانند آيينه يي است كه شگفتا از روشن ضميري آن!
کردار اهل صومعه‌ام کرد می پرست
این دود بین که نامه من شد سیاه از او
معنی بیت 4
رفتار اهل خانقاه مرا به باده نوشي واداشت. اين دود سياه درون تيره آنها را ببين كه در اثر آن نامه اعمال من (به سبب باده نوشي) سياه شد.
سلطان غم هر آن چه تواند بگو بکن
من برده‌ام به باده فروشان پناه از او
معنی بیت 5
به شيطان غم بگو هر كار از دستش بر مي آيد بكند كه من از دست او به باده فروشان پناه برده ام.
ساقی چراغ می به ره آفتاب دار
گو برفروز مشعله صبحگاه از او
معنی بیت 6
اي ساقي چراغ باده را فرا راه خورشيد نگاهدار و به خورشيد بگو كه مشعل صبح را از نور اين چراغ برافروز.
آبی به روزنامه اعمال ما فشان
باشد توان سترد حروف گناه از او
معنی بیت 7
(اي ساقي) از شراب آبي بر نامه اعمال روزانه ما بپاش، شايد بتوان نقش گناه را از آن زدود.
حافظ که ساز مطرب عشاق ساز کرد
خالی مباد عرصه این بزمگاه از او
معنی بیت 8
اميد آنكه حافظ كه ساز رامشگر عاشقان را به نوا درآورد هرگز جايش در ساحت اين مجلس بزم خالي نباشد.
آیا در این خیال که دارد گدای شهر
روزی بود که یاد کند پادشاه از او
معنی بیت 9
آيا ممكن است كه روزي پادشاه از اين گداي شهر (حافظ) با اين خيالهايي كه در سر دارد يادي كند؟
🎧
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 413
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
معنی کلمات غزل
خطّ عذار: خط سبز گونه موهاي نو رسته چهره.
خطّ عذار يار: سبزه چهره يار در اثر موهاي تازه رسته.
بگرفت ماه ازو: ماه به سبب آن به خسوف رفت، كنايه از ماه صورت يار كه در اثر خطّ سبز گونه موهاي نو رسته به خسوف رفته و گرفته است.
به در نيست راه ازو: راهي را كه از آن به بيرون دري نيست.
محراب دولت: (اضافه تشبيهي) دولت و اقبال به محراب تشبيه شده.
جرعه نوش: باده نوش.
مجلس جم: مجلس جمشيد، كنايه از مجلس شاه.
سينه پاك دار: ضمير باطن را صاف و منزه از غرض و كينه كن.
آه از او: امان از او، شگفتا از روشن ضميري آن كه به وصف نمي گنجد.
كردار: اعمال، رفتار.
اهل صومعه: كنايه از اهل خانقاه، صوفيان.
دود: (استعاره) گناه، دود سياهِ درون صوفيان.
نامه من: نامه اعمال من، اشاره به نامه اعمال هركس كه توسط فرشتگان ثبت مي شود.
شيطان غم: (اضافه تشبيهي) غم به شيطان تشبيه شده.
مشعله: مشعل، قنديل، چراغدان بزرگ.
مشعله صبحگاه: چراغ بامدادي، كنايه از خورشيد.
آبي: در اينجا كنايه از شراب است و مخاطب شاعر ساقي است.
سِتُرد: زدود، پاك كرد.
ساز: آلت موسيقي.
ساز كرد: كوك كرد.
حافظ كه ساز مطرب عشاق ساز كرد: حافظ كه ساز رامشگر عاشقان را كوك كرد.
عرصه بزمگاه: فضاي مجلس بزم و شادي.
توضیحات غزل
وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن
بحر غزل: مضارع مثمّن اخرب مكفوف محذوف
٭
اوحدي: (با قافيه ديگر)
1- آن چشم مست بين كه دلم گشت زار ازو ، اي دوستان بسوخت مرا زينهار ازو
2- اي دل مكن به هر ستمي اين نفير ازو ، چون جانت اوست تن زن و دل برمگير ازو
٭
اين غزل در اوايل سلطنت شاه زين العابدين سروده شده و شاعر از اين نوجواني كه به تازگي، عذارش دميده است از خطّ سبز و عذار او صحبت مي‌كند و در بيت مطلع (ماه) را طوري در جمله به كار گرفته كه هم اشاره‌يي به صورت ماه ممدوح است و هم مي‌تواند اشاره به ماه آسمان باشد. در صورت اول منظور شاعر اين است كه صورت مانند ماه محبوب، در اثر دميدن موهاي تازه رسته در گرداگرد آن مانند ماهِ گرفته و به خسوف رفته درآمده است و در صورت دوم به اين نكته اشاره دارد كه ماه آسمان از رشك زيبايي اين چهره، به خسوف نشسته است.
شاعر در بيت سوم به حكم قافيه (آه) مضمون لطيفي را پرداخته و مي‌فرمايد اي كسي كه ريزه خوار خوان اين شاهي، دل و ضمير باطن خود را پاك نگهدار چرا كه شاهِ دل آگاه چنان بر ضمير اشخاص وقوف و آگاهي دارد كه مپرس.
حافظ در بيت هشتم مطلبي را به ياد شاه جوان مي اندازد و مي گويد حافظ كسي است كه ساز رامشگر آل مظفر (يعني شاه شجاع) را كوك كرد و آن را به نوا درآورد حال خدا كند كه از اين به بعد در عرصه اين بزمگاه سلطنت و حكومت جاي او خالي نباشد. آيا اين كنايه بسيار لطيف و ظريف را پادشاه جوان درك مي كرد يا اينكه شاعر براي ابناء زمان، آن را در لفاف سخن خود پيچيده است؟ امر بر من مكشوف نيست اما به يقين بر اين عقيده‌ام كه منظور حافظ همان است كه گفته شد و اقوي دليل آن اينكه شاعر در بيت آخر غزل مي گويد آيا اين گداي شهر يعني حافظ با اين خيال و آرزويي كه دارد و خود را مستحقّ آن نيز مي داند روزي مي آيد كه پادشاه وقت از او يادي بكند؟
بايستي به اين نكته اشاره شود كه حافظ پيش از به سلطنت رسيدن شاه شجاع با او دوست و همفكر بوده و در برانداختن انير مبارزالدين و روي كار آمدن او سهم بسزايي داشته و هميشه خود را متولي و صاحب سهم در قدرت مي دانسته ليكن به حكم پيچ و خمهاي سياست و گردش روزگار، شاه شجاع پس از به قدرت رسيدن از او فاصله گرفته است اما وظيفه و مقرّري او پيوسته كم يا زياد پرداخت مي شده است.
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
برای گشایش در کار خود از دوستانتان کمک بگیرید هر چند که می ترسید آنها دست رد به سینه ی سما بزنند. اخلاق و رفتار پسندیده تان اعتبار شما را صد چندان نموده است. به خدا پناه ببرید از شر شیطان که راه پیشرفت برایتان باز است. بسم الله بگوئید و قدم بگذارید و از یاد خدا غافل نشوید.
