غزل شماره 492 حافظ - سلامی چو بوی خوش آشنایی

معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.

بو: رايحه، آرزو.
آشنايي: دوستي، الفت.
مردم: 1- مردمك چشم، 2- اشخاص، شخص مورد نظر.
روشنايي: نور، روشني.
پارسايان: پرهيزكاران، عارفان، مردان خدا.
خلوتگهِ پارسي: خلوتگاه تقوي و پرهيزكاري، خلوتسراي اهل دل.
همدمان: هم سخنان، ياران موافق.
كوي مغان: محله زرتشتيان، كوي ميفروشان، كنايه از محل عارفان.
مفتاح: كليد.
مفتاح مشكل گشايي: كليد حل مشكلات، باز كننده گره مشكلات.
عروس جهان: (اضافه تشبيهي) جهان به عروس تشبيه شده.
حدّ: اندازه، نهايت اندازه.
حدّ حُسن: نهايت زيبايي، اوج زيبايي و جمال.
ز حدّ بردن: از حدّ و اندازه بيرون رفتن، بيش از اندازه.
شيوه: راه و رسم.
همّت: اراده قوي، بلند نظري.
سنگين دلان: بيرحمان، ظالمان، سنگدلان.
موميايي: زِفتِ مومي، ماده قهوه اي تيره كه در شكاف زمين هاي مجاور معدن نفت از اكسيده شدن مواد نفتي و سفت شدن آن حاصل و استخراج و به منظور مالش و معالجه شكستگي و درد مفاصل به كار مي رود.
ميِ صوفي افكن: شرابي كه صوفي را از پاي در مي‌آيد، كنايه از شراب قوي.
در تاب بودن: در عذاب بودن، به خود پيچيدن در اثر عصبانيت.
زهدِ ريايي: زهد دروغي، خودنمايي و تظاهر به پارسايي.
عهد صحبت: پيمان دوستي.
بگذار: واگذار، رها كن، فرصت بده.
نفسِ طامع: نفس آزمند، جسم و وجود حريص.
كيمياي سعادت: 1- نام كتاب امام محمد غزالي، 2- اكسير سعادت.
كارِ خدايي: مشيّت خدايي، مصلحت خدايي.

وزن غزل: فعولن فعولن فعولن فعولن
بحر غزل: متقارب مثمّن سالم
٭
اختلاف سليقه و عقيده، ميان حافظ و شاه نعمت الله ولي سبب پاره اي مكاتبات فيمابين آندو شده و چنانكه پيش از اين در شرح غزل 138 (صفحه 797) و غزل 187 (صفحه 64- 1057) و غزل 450 (صفحه 67-2465) گفته شد اين تعارض پيوسته برقرار بوده و در مواردي شاه نعمت الله ولي از پاسخ دادن مناسب و مقتضي طفره رفته است و حافظ در بيتي آن را به او گوشزد مي كند كه در شروح ياد شده ذكر آن رفت.
روي سخن در اين غزل نيز با شاه نعمت الله ولي است حافظِ عارف به منظور حفظ نزاكت سخن را با سلام شروع و اين سلام و درود را به مردمي داده و مي فرستد كه وجودشان مايه فروغ و روشنايي ديدگان عقل و بينش است و در واقع مفاد اين جمله را بازگو مي كند كه (و السّلامُ عَلي مَنِ اتَّبَعَ الهُدي) و هنري كه در اين بيت و بيت بعدي به كار رفته در اين است كه شُبهه ارادت را از ميان بر مي‌دارد زيرا در بيت دوم، اين درود را براي دل پارسايي مي فرستد كه به مانند شمع سرسراي پرهيزكاري نوراني است و اين مكمّل نكته قبلي است و صورت كنايت دارد.
شاعر پس از آنكه در سه بيت بعدي پاره اي اشارات عرفاني را بازگو مي كند در بيت ششم دل خود را خسته و آزرده و دل شاه نعمت الله را به سنگ تشبيه كرده و مي فرمايد هرگز اين دل خسته من از سنگين دلان طلب موميايي و بهبودي و معالجت نخواهد كرد.
سپس در بيت هفتم به كنايه طرف را زاهد ريايي ناميده و خود را از او بيزار مي داند. در بيت نهم هر چند به ظاهر روي سخن شاعر با نفس طامع خود است ليكن در آن پيغامي و گوشه و كنايه اي مستتر است كه مي‌رساند حافظ خطاب به كسي مي گويد دست از من بدار و من با همه بي چيزي خود مي توانم زمان زيادي بر خود سلطنت كنم. آنگاه حرف آخر را در بيت دهم به شاه نعمت الله مي زند و مي گ.يد اين منم كه بايد به كسي كه خاك راه را به نظر كيميا مي كند كيمياي سعادت بياموزم، كيميايي كه خود به كار مي بندم و آن اين است كه: ز هم صحبت بد جدايي جدايي!‌!
در اين مصراع نيز نكته اي نهفته است و آن آب پاكي است كه شاعر بر روي دست شاه نعمت الله مي ريزد و مي فرمايد راه هاي ما از هم جداست.

این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.