افشاگری سرافراز از پشت پرده فیلترینگ، ذینفعان قطع اینترنت و اینترنت پرو

محمد سرافراز، رییس پیشین سازمان صدا و سیما و عضو شورای عالی فضای مجازی، به‌تازگی جزئیاتی از فرایند قطع اینترنت جهانی در ایران را صریح‌تر بیان کرده است. سرافراز باور دارد که در حاکمیت و در میان تصمیم‌گیران، در مجموع سه نگاه کلی به مقوله اینترنت وجود دارد: ۱- هواداران قطع دائم و موقت اینترنت، ۲- ذینفعانی که از تفکر گروه اول برای درآمدزایی استفاده می‌کنند و در نهادهای تصمیم‌گیر، صاحب جایگاهند، ۳- طرفداران اینترنت جهانی که قربانی دو گروه اول هستند. محمد سرافراز، رییس پیشین سازمان صدا و سیما و عضو شورای عالی فضای مجازی، در گفت‌وگویی با روزنامه اینترنتی فراز، می‌گوید:‌ «ساختار شورای عالی فضای مجازی ایراد دارد. به عبارت دیگر، این شورا تا امروز ناکارآمد بوده و نتوانسته به اهدافی که مد نظرش بود برسد. اما پاسخ به این ساختار ناکارآمد، تشکیل یک ساختار ناکارآمد دیگر نیست، چون مشکل را حل نخواهد کرد.»   حکمرانی شورایی، مدل شکست‌خورده سرافراز در ادامه می‌گوید: «مدل حکمرانی شورایی، در مجموع ما را به اهداف نرسانده است. شورای عالی فضای مجازی نیز در همین مجموعه نتوانسته به اهدافش برسد. حکمی که رهبری پیشین، ۱۵ سال پیش برای تشکیل این شورا صادر کرده‌اند به شرح زیر است: گسترش فزاینده فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی به ویژه شبکه جهانی اینترنت و آثار چشمگیر آن در ابعاد زندگی فردی و اجتماعی و لزوم سرمایه‌گذاری وسیع و هدفمند در جهت بهره‌گیری حداکثری از فرصت‌های ناشی از آن در جهت پیشرفت همه‌جانبه کشور و ارائه خدمات گسترده و مفید به اقشار گوناگون مردم و همچنین ضرورت برنامه‌ریزی و هماهنگی مستمر به منظور صیانت از آسیب‌های ناشی از آن اقتضا می‌کند که نقطه کانونی متمرکزی برای سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری و هماهنگی در فضای مجازی کشور به وجود آید.» به گفته سرافراز، هدف عمده تشکیل این شورا این بود که از ظرفیت‌های اینترنت استفاده شود و البته فکری به حال آسیب‌هایش نیز بشود، اما این هدف محقق نشده است.» به عقیده وی، امروز در کشور سه گروه و سه دیدگاه نسبت به اینترنت وجود دارد:   گروه اول: مخالفان اینترنت این عضو شورای عالی فضای مجازی با اعتقاد به اینکه اینترنت باید به طور دائم برای عموم مردم قطع شود، می‌گوید:‌ «به عقیده این گروه، نیاز مردم به اینترنت باید از طریق سکو‌های داخلی تامین شود و اینترنت جهانی در اختیار گروهی خاص، محدود و کنترل‌شده باشد.» او در ادامه می‌گوید: «تجهیزات لازم برای فراهم کردن این شرایط از چین خریداری و وارد شده است. در چین اینترنت جهانی برای عموم مردم قطع شده و به طور محدود در اختیار عده‌ای خاص قرار داده شده است. در آن کشور، برای اینکه روایت حکومت بر کشور حاکم باشد، ساز و کاری به نام «سیستم نیکان» برای اینترنت ایجاد کرده‌اند. این سیستم، خبر‌های بین‌المللی و اتفاقات جهانی را دریافت می‌کند، پالایش می‌کند و در اختیار حزب کمونیست می‌گذارد. وزارت ارتباطات چین این سیستم را ایجاد کرده است. مقامات حزب کمونیست نیز برای حفظ روایت رسمی حکومت چین، از این طریق اخبار را کسب می‌کنند.» سرافراز در ادامه می‌گوید: «دولت چین روی داده‌ها و سایت‌های خارجی کنترل شدیدی دارد. مردم نیز از طریق «چاینا تلکام» به شکلی کنترل‌شده و بسیار محدود اینترنت دریافت می‌کنند، اما سرویس‌هایی مثل گوگل به طور کامل قطع است. تفاوت چین با ما این است که چین، در ازای قطع گوگل، موتور جست‌وجوی قدرتمندی برای استفاده مردم تولید کرده است.»   گروه دوم: ذینفعانِ قطع اینترنت در نهادهای تصمیم‌ساز رییس پیشین تلویزیون دولتی ایران در ادامه با اشاره به ذینفعان قطع اینترنت که از قضا در نهادهای تصمیم‌ساز پست و مقام دارند، می‌گوید:‌ «نگاه دیگر، مربوط به ذینفعانِ قطع اینترنت است که در شورا‌های عالی تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی، صاحب جایگاهند. قطع اینترنت برای این گروه یک فرصت است و آنها بابت هر فرصتی که برایشان پیش بیاید، به دنبال کسب درآمد خودشان هستند. این فرصت یک‌بار از طریق مسدود شدن تعدادی از شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های خارجی پیش می‌آید و آنها از این فرصت، با فروختن فیلترشکن برای کسب درآمد استفاده می‌کنند. امروز فرصت جدید‌تر و بزرگ‌تری به نام «اینترنت پرو» خلق کرده‌اند.» سرافراز در ادامه می‌گوید: «همانطور که پیش‌تر گفتم، برای دادن اینترنت محدود و کنترل‌شده به عده‌ای خاص، سخت‌افزار‌ها و نرم‌افزار‌هایی از چین تهیه شده است. ذینفعانی که به آنها اشاره کردم، همین مسئله را به یک فرصت تبدیل کرده‌اند تا اینترنت را به شکل بسیار گران‌قیمت در قالب «اینترنت پرو» به مردم بفروشند و کسب درآمد کنند. مثل این می‌ماند که شما در سرزمینی با وفور آب باشید، اما شما را مجبور کنند برای یک بطری آب و برای رفع تشنگی، هزینه گزافی بپردازید.» سرافراز در پاسخ به این پرسش که چه کسانی پشت پرده تصویب و اجرای اینترنت پرو هستند، گفت: «اپراتور‌هایی که به سیستم‌های حاکمیتی وصلند و در شورا‌های عالی نقش دارند و تصمیم‌گیری می‌کنند.» به اعتقاد وی، ذینفعان نباید در نظام‌های تصمیم‌گیری دخالت مستقیم داشته باشند. یا باید ذینفع نباشند، یا باید از شغل ذینفعی‌شان کناره‌گیری کنند.     گروه سوم: موافقان اینترنت جهانی سرافراز با اشاره به گروه سوم می‌گوید: «این گروه اصولا اینترنت را به عنوان یک فرصت برای دسترسی به علوم و تکنولوژی‌های نوین جهانی می‌دانند. از نگاه این گروه، اهداف اینترنت بدون قرار گرفتن در اختیار عموم مردم، قابل تحقق نیست. برای مثال، مدل‌های هوش مصنوعی در صورتی می‌تواند کارش رو خوب انجام بدهد که بتواند از تک‌تک انسان‌های روی کره زمین داده‌هایی جمع‌آوری کند. به باور این گروه، ارتباطات ارزان جهانی، اقتصاد دیجیتال با همه شاخه‌های رو به‌ گسترش خود، آموزش‌های متوع مجازی، هوش مصنوعی و تمام فناوری‌های نوین امروز و آینده جهان، همه در سایه اینترنت جهانی به وجود می‌آید. این به آن معنی نیست که اینترنت تهدیدی برای جوامع ندارد. این تهدید‌ها را باید مدیریت کرد.»   چرا اینترنت قطع است؟ محمد سرافراز به اشاره به چند روایت عمومی از علت قطع سراسری اینترنت می‌گوید: «امروز عموما گفته می‌شود که اینترنت به علت حفظ امنیت قطع شده و برای آن سه دلیل می‌تراشند. یک: برای جلوگیری از حمله سایبری؛ دو: برای جلوگیری از شناسایی و ترور مسئولان کشور؛ سه: برای جلوگیری از انتشار مطالبی که امنیت روانی جامعه را به خطر می‌اندازند.» او در ادامه، پاسخ خود برای بطلان این ادعاها را چنین ذکر می‌کند: «تا امروز مشخص شده که قطع اینترنت برای جلوگیری از حملات سایبری اساسا ایده موفقی نبوده است، چون در جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، اتفاقا قوی‌ترین حملات سایبری در دوره قطع اینترنت اتفاق افتاده است. قطع اینترنت برای جلوگیری از ترور مسئولان نیز همین حکایت را دارد. این ترور‌ها قبل، در حین و بعد از قطع اینترنت ادامه داشته است. در بحث امنیت روانی جامعه نیز به نظر من دو اتفاق، به امنیت روانی جامعه لطمه بیشتری زده است. اول: از بین رفتن کسب‌ و کار‌ها در جامعه‌ای که گرفتار تحریم‌های سنگین و تورم است. دوم: تبعیض‌های ناروا با دادن اینترنت سفید به عده‌ای و اینترنت پرو به صاحبان مال و ثروت.»