ساقیا برخیز و درده جام را
خاک بر سر کن غم ایام را
معنی بیت 1
1.ای ساقی برخیز و جام می را به گردش درآور و با این کار خود خاک بر سَرِ غم ایّام کن. 2.ای ساقی به ما باده بده تا خاک فراموشی بر سر اندوه و غم ما ریخته و آن را به دست فراموشی بسپاری.
شعر و ادبیات
غزل شماره 8 حافظ - ساقیا برخیز و درده جام را
غزل شماره 8 حافظ
- شماره غزل
- 8
- تعداد مصرع
- 18
- زمان مطالعه
- حدود 1 دقیقه
ساغر می بر کفم نه تا ز بر
برکشم این دلق ازرق فام را
معنی بیت 2
پیاله به دستم ده تا مست کنم و این خرقه کبودرنگ را از سر به درآورده به دور اندازم ...
گر چه بدنامیست نزد عاقلان
ما نمی‌خواهیم ننگ و نام را
معنی بیت 3
... هر چند این کار ناشایستی است اما ما دیگر در قید و بند آبرو نیستیم.
باده درده چند از این باد غرور
خاک بر سر نفس نافرجام را
معنی بیت 4
می بده! تا کی باد غرور و کبر در سر داشتن؟ ای خاک بر سر این نفس بدفرجام باد.
دود آه سینهٔ نالان من
سوخت این افسردگان خام را
معنی بیت 5
گرمی آه سینه نالان و خروشان من، خرقه پوشان بی خبر را سوزانده است.
محرم راز دل شیدای خود
کس نمی‌بینم ز خاص و عام را
معنی بیت 6
از خاص و عام کسی را محرم راز دل دیوانه خود نمی بینم ...
با دلارامی مرا خاطر خوش است
کز دلم یک باره برد آرام را
معنی بیت 7
: (و)تنها دل من به یاد دلارامی خوش است که آرام و قرار را از دلم به یکباره ربوده است.
ننگرد دیگر به سرو اندر چمن
هر که دید آن سرو سیم اندام را
معنی بیت 8
هر کس آن سرو سیم اندام را دیده باشد دیگر به سرو چمن اعتنایی ندارد.
صبر کن حافظ به سختی روز و شب
عاقبت روزی بیابی کام را
معنی بیت 9
ای حافظً! روز و شب با سختی ها و ناملایمات بساز، آخر روزی به کام دل خودخواهی رسید.
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 8
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
معنی کلمات غزل
- دَردِه
- عطا کن، پذیرایی کن.
- ساغر
- قدح.
- دلق
- خِرقه، جامه یی که صوفیان روی همه لباسها می پوشیدند.
- دلق ازرق فام
- خرقه کبود رنگ، و اگر دلق وصله دار بوده به آن دلق مرقّع و اگر رنگارنگ بوده به آن دلق ملمّع می گفتند، دلق ازرق فام یا خرقه کبودرنگ را صوفیان مبتدی بر تن می کردند.
- ننگ و نام
- جمعاً به معنای شهرت و آبروست.
- باد غرور
- باد نخوت و تکبّر در سر داشتن.
- نافرجام
- بد عاقبت، بد فرجام.
- افسردگان خام
- پژمردگان نارَس (استعاره) دلق پوشان بی خبر از مراحل عشق.
توضیحات غزل
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
یا علی بگو و از جا بلند شو، تلاش کن. تنبلی را کنار بگذار و غم ایام را مخور. مشکلات مادی تو حل می شود. بدنامی دامنت را نمی گیرد. نفس اماره ی خود را از بین ببر و راز دل خود را به کسی نگو. تو به دلآرام خودت می رسی. صبر داشته باش و مقاومت کن تا روزی به کام دلت برسی.
وزن غزل: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
بحر غزل: رمل مسدّس محذوف
از مفاد ابیات این غزل برمی آید که در زمان شاه شجاع و در اوج گرفتاری و ناکامی حاصله از مبارزه با حاسدان قشری سروده شده است. احتمالاً حافظ غزل خواجو کرمانی با مطلع: ساقیا وقت صبوح آمد بیاور جام را می پرستانیم در ده باده گلفام را در خاطر و بدان عنایت داشته است. و در بیت مقطع تلمیح است به آیه 153 سوره بقره و آیه 25 سوره چهارم و حدیث: الصَّبر مِفتاحُ الفَرَج.