بعد از این دست من و دامن آن سرو بلند
که به بالای چمان از بن و بیخم برکند
پس از اين،فقط دست به دامن آن يار سرو قامت خواهم شد كه با قد و بالاى پرناز و خرامان خود،ريشه ى وجودم را كنده است.[دست به دامن شدن،يعنى پناه بردن و سرو بلند،استعاره ازمعشوق،از بن و بيخ بر كندن،كنايه از بى تاب و بى قرار كردن است.بنابراين،مى گويد:فقط به دلبرخرامانى پناه مى برم كه قامت موزونش،بى تاب و بى قرارم كرده است.]
حاجت مطرب و می نیست تو برقع بگشا
که به رقص آوردم آتش رویت چو سپند
براى شادى ما،به مطرب و مى نيازى نيست.تو نقاب از چهره بردار تا من با ديدن چهره ى درخشان تو مانند سپندى كه بر روى آتش مى رقصد،از شدت شوق به رقص و پاى كوبى بپردازم؛[چهره ى معشوق را به جهت سرخى و شادابى و درخشندگى،به آتش و خود را به سپندى بر آتش مانندمى كند و جهيدن دانه ى سپند بر روى آتش را رقص سپند مى نامد و رقص خود را به آن تشبيه مى كند.]
هیچ رویی نشود آینه حجله بخت
مگر آن روی که مالند در آن سم سمند
هيچ چهره اى نمى تواند جلوه گاه خوشبختى شود مگر آن كه سم سمند يار را بر آن ماليده باشند. [هيچ رويى نمى تواند مانند آيينه اى در حجله ى بخت باشد و بخت در آن جلوه گر شود،مگر آن كه سم اسب يار را به آن بمالند.در توضيح مفهوم اين بيت بايد به دو رسم متداول در روزگاران گذشته توجه كرد:نخست آن كه آينه هاى فلزى(مانند روى و آهن)را با سم اسبان صيقل مى داده اند.ديگرآن كه در حجله ى عروس،آينه مى نهاده اند(و اين رسم هنوز هم متداول است)تا چهره ى عروس درآن منعكس شود.بر اين اساس،معناى ظاهرى بيت يك تمثيل ساده است:هيچ رويى(فلزى)شايسته ى آن نيست كه در حجله در برابر چهره ى عروس نهاده شود مگر آن كه با سم اسب صيقل و جلا يافته باشد.اما با توجه به ايهام كلمه ى روى(فلز-چهره)مقصود كنايى آن است كه چهره اى كه بر سم و نعل اسب معشوق ساييده شود،يعنى خاك روى و رنج راه عشق را كشيده باشد،اين شايستگى را مى يابد كه جمال بخت در آن جلوه گر شود.]
گفتم اسرار غمت هر چه بود گو می‌باش
صبر از این بیش ندارم چه کنم تا کی و چند
راز عشق تو را فاش كردم،هر چه بادا باد!بيش از اين صبر ندارم،چه كنم؟آخر تا كى بايد اين راز را پنهان بدارم؟
مکش آن آهوی مشکین مرا ای صیاد
شرم از آن چشم سیه دار و مبندش به کمند
اى صياد!آهوى مشك بوى مرا مكش!از چشم سياهش شرم كن و او را با كمند مبند!
من خاکی که از این در نتوانم برخاست
از کجا بوسه زنم بر لب آن قصر بلند
من كه در درگاه يار به خاك افتاده ام،چگونه مى توانم بر لب قصر بلند او بوسه زنم؟[خاكى،به جز بر خاك افتاده.به معنى خوار و ذليل و خاكسار و زمينى هم هست.قصر بلند هم علاوه بر معناى اصلى آن،به مقام والا و آسمانى معشوق اشاره دارد.بنابراين مى گويد:من خاكى و زمينى،چگونه مى توانم به آن يار آسمانى برسم؟]
باز مستان دل از آن گیسوی مشکین حافظ
زان که دیوانه همان به که بود اندر بند
اى حافظ،دل خود را از حلقه ى گيسوى مشكين يار،بيرون مياور و آن را بازپس مگير؛زيرا كه اين دل ديوانه است و بهتر آن است كه ديوانه در بند باشد![به طور غير مستقيم،دل را به ديوانه وگيسوى يار را به بند و زنجير مانند كرده است.] **** دیوان حافظ بر اساس نسخه قزوینی و خانلری
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
به قول هایی که داده ای عمل کن. به جای اینکه همه چیز را درست کنی همه را خراب تر کرده ای. دیگر روی برگشتن نداری. اسرارت فاش شده است. بی قراری، کار را از آنچه که هست بدتر نکن. رو به سوی خدا کن تا تو را از سرگردانی نجات دهد.
توضیح ادبیِ افزوده در بازبینی (نقل از شرح جلالی نیست): عاشق تصمیم به پایداری در آستانِ محبوب می گیرد. چهرهٔ یار بی نیاز از ساز و شراب، او را مانند اسفند بر آتش به جنبش درمی آورد. تصویر آهوی گرفتار و دیوانهٔ در بند، هم دردِ اسارت را نشان می دهد و هم نخواستنِ رهایی از عشق را.