غزل شماره 185 حافظ - نقدها را بود آیا که عیاری گیرند

معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.

نقد: سكّه ، وجه رايج ، زرو سيم مسكوك رايج .
عيار:سنجش ارزش نامعلوم به وسيله مقايسه كردن با ارزش معلوم و تعيين بهاي واقعي آن ، آزمايش وبه دست آوردن ارزش واقعي چيزي .
صومعه داران : خانقاه داران ، صوفيان عابد سطحي و قشري .
مصلحت ديد : صلاح ديد ، صواب ديد .
خم طرّهيار: حلقه و منحني چين و شكن زلف محبوب كه بر روي پيشاني ريخته .
حريفان : هم پياله ، دوستان و هم قطاران ، ياران .
بازوي پرهيز: ( اضافه تشبيهي ) پرهيز به بازو تشبيه شده .
خيل : اردوگاه ، لشكر .
حصار:قلعه و دژ و مكاني كه با ديوارهاي بلنداحاطه و محصور شده باشند، ديوارهاي بلند اطراف يك محوطه .
بچّه تركان : بچه هاي ترك نژاد .
دلير : بي باك ،د لدار ، نترس .
شعر تر : شعر آبدار و فصيح وتازه و شاد و شيوا .
نگار: محبوب و معشوق خوش نقش و زيبا روي .
اَبناي زمان : اَحفاد و اَخلاف زمانه ، پسران روز گار ، مردم زمانه .

وزن غزل : فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لان
بحر غزل : رمل مثمن مخبون اصلم مسبع
*
از مفاد ايهامي ابيات اين غزل چنين بر مي آيد كه تاريخ سرودن آن پس از گرفتن و كور كردن امير مبارزالدين محمد توسط فرزندانش باشد. شاعر در مطلع غزل را بازگو يي و بزرگترين خواسته و آرزوي خود شروع مي كند. او در ايام حكومت محمّد مظفّر محتسب ، توسط صوفيان ريا كار زمانه بسيار تحقير شد و گردش ايام به ضرر او و به سود متوليان شريعت خانقاه بود، به اين سبب شاعر آرزو مي كند كه آيا كسي پيدا مي شود كه سره از ناسره تميز داده و صومعه داران متظاهر را باز شناخته و دكان رياي آنها را ببندد تا اين زاهدان دروغين به كار ديگري غير از دين فروشي بپردازند ؟
آنگاه با دور نماي خوبي كه از دست به دست شدن حكومت مشهود است بوي آزادي را استشمام كرده و مي گويد در حال حاضر هيچ كاري بهتر از اين نيست كه ياران وحريفان دست از كار بكشند و به عيش و نوش و خوشي بپردازند . شاعر در بيت سوم با شناختي كه از فرزندان محمد مظفر دارد مي گويد اين برادران خيلي خوب بر او ضاع مسلط شدنداگر چشم بد و گردش ناهنجار رزوگار بگذارد كه به صلح و آرامش روزگار بگذرانند ازمفاد اين بيت چنين بر مي آيد كه حافظ كما هو حقه جماعت آل مظفر را خوب مي شناخته و به خوبي از نفاق چند دستگي آنها آگاهي داشته و اينكه به حكم ضرورت زمانه يكي را بر حسب ظاهر مي ستايد نبايد به پاي دنيا دوستي و ساده لوحي اونوشته شود .
در بيت چهارم حافظ به شاه شجاع كه هنوز سياست كشور داراياو را عملاً نديده و در نيافته تلويحاً نصيحت كرده و مي گويد تو ديگر مثل پدرت دم از تقوي و پرهيزگاري و تظاهر مزن كه مردم اين زمانه باهوش تر از آنند كه گول چنين رفتاري را بخورند و رندان روزگار هر يك با لشكري برابري مي كنند . شاعر در بيت پنجم ، جنگ و گريزها و پيكارهاي مداوم سلاطين ماضي و مدعيان امروزي حكومت ر ا از مد نظر گذرانده و مي فرمايد خدا اين ترك زادگان يعني اين فرزندان امير مبارزالدين كه از طرف مادري بعضاً به تركان قراختائي مي رسيدند چه متهوّر و بي باك و ماجرا جويند كه دايم در صدد زدو خورد و برتري جوي ي اند .
دربيت ششم شاعر باز به عقيده باطني خود كه در بيت دوم اين غزل آمده است، بر مي گرددو عيش ونوش وخوشي را در اين ايام روزگار بر هر كار ديگري ترجيح ميدهد و به دنبال آن خطاب به خود مي فرمايد : كه اين فرزندان ابن الوقت روزگار هيچوقت دلشان به حال مردم زمانه نمي سوزد . آنها در فكر خوشگذراني وكامروايي خودند و چه بهتر كه مسكينان وتهيدستان به اميد بهبودي ننشسته و از آنها كناره جويي كنند و شگفت آنكه گردش روز گار مجال چنين كاري را به حافظ نداده و به دلايلي كه بر ما معلوم نيست در زمان شاه شجاع به كار ديواني مشغول و خود را در سرنوشت حاكم وقت مرتبط مي سازد.

این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.