بخش اوّل:
آنكه براى هر كدام جداگانه بايد خواند. شيخ جليل جعفر بن محمّد قولويه در كتاب «كامل الزيارات» از حضرت هادى عليه السّلام روايت كرده: در زيارت هر يك از آن دو امام بگو:
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَلِيَّ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَنْ بَدَا لِلَّهِ فِي شَأْنِهِ أَتَيْتُكَ زَائِراً عَارِفاً بِحَقِّكَ مُعَادِياً لِأَعْدَائِكَ مُوَالِيا لِأَوْلِيَائِكَ فَاشْفَعْ [اشْفَعْ ] لِي عِنْدَ رَبِّكَ يَا مَوْلايَ.
سلام بر تو اى ولىّ خدا، سلام بر تو اى حجّت خدا، سلام بر تو اى نور خدا در تاريكي هاى زمين، سلام بر تو اى آن كه اراده خدا درباره اش تغيير كرد، زائر به حضورت آمدم، عارف به حقّت دشمن با دشمنانت، دوست با دوستانت، اى مولاى من نزد پروردگارت براى من شفاعت كن.
اين زيارت در نهايت اعتبار است و شيخ صدوق و شيخ كلينى و شيخ طوسى هم با اختلاف كمى آن را ذكر كرده اند. بخش دوم: زيارتى است كه به قرائتش، آن دو امام دو امام عليهما السّلام زيارت میشوند، و آن چنان است كه شيخ مفيد و شهيد و محمّد بن مشهدى ذكر كرده اند، كه در زيارت آن بزرگواران، همين كه نزد ضريح ايستادى میگويى:
السَّلامُ عَلَيْكُمَا يَا وَلِيَّيِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكُمَا يَا حُجَّتَيِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكُمَا يَا نُورَيِ اللَّهِ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ أَشْهَدُ أَنَّكُمَا قَدْ بَلَّغْتُمَا عَنِ اللَّهِ مَا حَمَّلَكُمَا وَ حَفِظْتُمَا مَا اسْتُودِعْتُمَا وَ حَلَّلْتُمَا حَلالَ اللَّهِ وَ حَرَّمْتُمَا حَرَامَ اللَّهِ وَ أَقَمْتُمَا حُدُودَ اللَّهِ وَ تَلَوْتُمَا كِتَابَ اللَّهِ وَ صَبَرْتُمَا عَلَى الْأَذَى فِي جَنْبِ اللَّهِ مُحْتَسِبَيْنِ حَتَّى أَتَاكُمَا الْيَقِينُ أَبْرَأُ إِلَى اللَّهِ مِنْ أَعْدَائِكُمَا وَ أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ بِوِلايَتِكُمَا أَتَيْتُكُمَا زَائِراً عَارِفاً بِحَقِّكُمَا مُوَالِياً لِأَوْلِيَائِكُمَا مُعَادِياً لِأَعْدَائِكُمَا مُسْتَبْصِراً بِالْهُدَى الَّذِي أَنْتُمَا عَلَيْهِ عَارِفاً بِضَلالَةِ مَنْ خَالَفَكُمَا فَاشْفَعَا لِي عِنْدَ رَبِّكُمَا فَإِنَّ لَكُمَا عِنْدَ اللَّهِ جَاها عَظِيما وَ مَقَاما مَحْمُودا.
سلام بر شما اى دو نماينده خدا، سلام بر شما اى دو حجّت خدا، سلام بر شما اى دو نور خدا در تاريكي هاى زمين. گواهى مى دهم كه شما از سوى خدا آنچه را بر عهده هر دو وجود شريف تان گذاشته شده بود رسانديد، و آنچه بر آنچه سپرده شده بود حفظ كرديد، حلال نموديد حلال خدا را، و حرام كرديد حرام خدا را، و بپا نموديد حدود خدا را، و تلاوت كرديد كتاب خدا را، و در راه او بر آزار مردم شكيبايى ورزيديد، و به حساب خدا گذاشتيد تا مرگ شما را دررسيد، از دشمنان تان به خدا بيزارى مى جويم، و به دوستى شما متقرّب به خدا میشوم، زائر به حضورتان آمدم، عارف به حقّتان، دوستدار دوستان تان، دشمن دشمنانتان، بينا به هدايتى كه بر آن هستيد، آگاه به گمراهى كسیكه با شما مخالفت ورزيد، پس نزد شما نزد پروردگارتان براى من شفاعت كنيد، كه براى شما پيش خدا آبرويى بس عظيم و مقامى بس ستوده است.
آنگاه تربت شريف آنجا را ببوس و سمت راست صورت خويش را بر آن بگذار، سپس به جانب سر مقدس آن بزرگواران برو و بگو:
السَّلامُ عَلَيْكُمَا يَا حُجَّتَيِ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ سَمَائِهِ عَبْدُكُمَا وَ وَلِيُّكُمَا زَائِرُكُمَا مُتَقَرِّباً إِلَى اللَّهِ بِزِيَارَتِكُمَا اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي أَوْلِيَائِكَ الْمُصْطَفَيْنَ وَ حَبِّبْ إِلَيَّ مَشَاهِدَهُمْ وَ اجْعَلْنِي مَعَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.
سلام بر شما دو تن، ای دو حجّت خدا در زمين و آسمان، بنده و دوست شمايم، زيارت كننده شما دو امامم، به زيارتتان به سوى خدا تقرّب میجويم، خدايا براى من در ميان اولياى برگزيده ات، زبان راستى قرار بده، و زيارتگاه هاى آنان را محبوبم گردان، و در دنيا و آخرت با آنان همراهم كن، اى مهربان ترين مهربانان.
آنگاه براى هر يك دو ركعت نماز بجا آر، و خدا را به آنچه مى خواهى بخوان. مؤلّف گويد: چون در گذشته تقيّه بسيار شديد بود، براى زيارت اين دو امام همام عليهما السّلام زيارتهاى مختصر و كوتاه تعليم میدادند براى اينكه شيعيان از آسيب طاغوتيان محفوظ باشند، و اگر زائرى خواهان زيارت مفصّل و بلند باشد زيارت جامعه را بخواند كه براى ايشان بهترين زيارت است، به ويژه يكى از زيارات جامعه كه از روايتش ظاهر مى شود اختصاص بيشترى به حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام دارد، و آن زيارت، پس از اين در آغاز زيارات جامعه خواهد آمد. چون زائر قصد خروج از شهر را كرد آن دو بزرگوار را وداع كند، با دعاهاى وداعى كه از جمله آنها دعايى است كه شيخ طوسى عليه الرّحمه در كتاب «تهذيب» ذكر فرموده: كه چون خواستى حضرت موسى بن جعفر عليهما السّلام را وداع گويى نزد قبر بايست و بگو:
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ يَا أَبَا الْحَسَنِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ أَسْتَوْدِعُكَ اللَّهَ وَ أَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلامَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ بِمَا جِئْتَ بِهِ وَ دَلَلْتَ عَلَيْهِ اللَّهُمَّ اكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ.
سلام بر تو اى مولايم اى ابا الحسن، و رحمت و بركات خدا بر تو باد، به خدا مى سپارمت، و بر تو سلام میفرستم، به خدا و رسول و به آنچه تو آورده اى، و بر آن نشانه نهادى ايمان آورديم. خدايا ما را در شمار گواهان بنويس.
همچنين در وداع حضرت جواد عليه السّلام میگويى:
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ أَسْتَوْدِعُكَ اللَّهَ وَ أَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلامَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ بِمَا جِئْتَ بِهِ وَ دَلَلْتَ عَلَيْهِ اللَّهُمَّ اكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ.
سلام بر تو اى مولايم اى ابا الحسن، و رحمت و بركات خدا بر تو، به خدا مى سپارمت و بر تو سلام مى فرستم، به خدا و رسول و آنچه تو آورده ای و بر آن نشانه نهادى ايمان آورديم. خدايا ما را در شمار گواهان بنويس.
آنگاه از خدا بخواه، كه اين آخرين زيارت تو نباشد و دوباره توفيق بازگشتن به دست آوريد، و قبر را ببوس و دو سمت صورتت را بر قبر بگذار.
