۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت به اقتصاد دیجیتال

انجمن بلاکچین در گزارش جدید خود با عنوان «گزارش کامل ملی تاب‌آوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴–۱۴۰۵» به بررسی آثار ناشی از بحران اخیر کشور،‌به‌ویژه پس از اسفند سال 1404 و قطع اینترنت پرداخته است. انجمن بلاکچین، به‌عنوان یک تشکل مردم‌نهاد، تخصصی غیرانتفاعی و علمی در حوزه فناوری بلاکچین، رمزدارایی و اقتصاد دیجیتال، طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با اتکا به ظرفیت کارشناسان، فعالان دانشگاهی، کسب و کارهای فناور، توسعه‌دهندگان، پژوهشگران و اعضای اکوسیستم نوآوری کشور، نقش مؤثری در بررسی تخصصی مسائل اقتصاد دیجیتال و کمک به تصمیم‌سازی‌های کلان ایفا کند. مطابق بیانیه این مجموعه «غیردولتی و غیرسیاسی»، اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های اخیر همواره با چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های زیرساختی، اختلال اینترنت، کاهش کیفیت دسترسی و بی‌ثباتی ارتباطات بین‌المللی مواجه بوده است. با این حال، رخدادهای ماه‌های اخیر و به‌ویژه اختلال‌های گسترده اینترنت از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵، شرایط را از مرحله هشدار عبور داده و وارد مرحله بروز خسارت بالفعل کرده است.   چکیده مدیریتی گزارش انجمن بلاکچین مسئله امروز اقتصاد دیجیتال ایران دیگر صرفاً نگرانی نسبت به آینده نیست، بخشی از خسارت‌ها اکنون واقع شده و آثار آن به‌صورت مستقیم در تعطیلی کسب و کارها، تعدیل نیرو، کاهش درآمد، افت شدید تراکنش‌ها، توقف پروژه‌های توسعه‌ای، کاهش سرمایه‌گذاری و فرسایش اعتماد عمومی قابل مشاهده است. بررسی داده‌های گردآوری‌شده از فعالان اقتصاد دیجیتال، کسب و کارهای عضو انجمن بلاکچین ایران، گزارش‌های رسانه‌ای و روایت‌های میدانی نشان می‌دهد که حدود ۷۰ روز اختلال گسترده و بی‌ثباتی ارتباطی، خسارت‌هایی چندصد هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کرده و بخش بزرگی از کسب و کارهای کوچک و متوسط را وارد مرحله بحران بقا کرده است. بیشترین آسیب متوجه کسب و کارهای کوچک، مشاغل آزاد، فروشگاه‌های آنلاین، فریلنسرها، تولیدکنندگان محتوا و شرکت‌های وابسته به ارتباطات بین‌المللی بوده است، گروه‌هایی که برخلاف ساختارهای سنتی و دولتی، فاقد درآمد ثابت و توان تحمل طولانی‌مدت اختلال و بی‌ثباتی هستند.   تبعات زیان‌بار اینترنت طبقاتی گزارش انجمن بلاکچین همچنین نشان می‌دهد که مدل‌های دسترسی محدود و موسوم به «اینترنت طبقاتی» نتوانسته‌اند پاسخ‌گوی نیاز واقعی اکوسیستم اقتصاد دیجیتال باشند و در مواردی خود به عاملی برای تعمیق نابرابری، فرسایش اعتماد عمومی و افزایش فشار بر کسب و کارهای کوچک و متوسط تبدیل شده‌اند. تجربه ماه‌های اخیر نشان داده است که اینترنت محدود و تفکیک‌شده، جایگزین اینترنت پایدار، عمومی و قابل اتکا نیست.   تاثیر منفی در حوزه رمزارز در حوزه بلاکچین و رمزدارایی، اختلال اینترنت مستقیماً به اختلال در دسترسی کاربران به دارایی، کاهش حجم معاملات، افزایش ریسک‌های امنیتی و تضعیف اعتماد عمومی منجر شده است. هم‌زمان، کاربران و کسب و کارها برای حفظ حداقل امکان فعالیت، ناچار به استفاده از ابزارها و مسیرهای غیررسمی و ناامن شده‌اند؛ موضوعی که خود زمینه افزایش فیشینگ، سوءاستفاده و ناامنی دیجیتال را فراهم کرده است. جمع‌بندی این گزارش نشان می‌دهد که ادامه وضعیت فعلی، صرفاً به معنای تداوم اختلال اینترنت نیست؛ بلکه به معنای عمیق‌تر شدن فرسایش اقتصادی، کوچک‌تر شدن اقتصاد رسمی دیجیتال، افزایش مهاجرت نیروی انسانی، گسترش اقتصاد غیررسمی و کاهش مزیت رقابتی کشور در اقتصاد دیجیتال جهانی است. این گزارش تأکید می‌کند که بخشی از خسارت‌های واردشده دیگر قابل بازگشت نیست؛ اما همچنان می‌توان از نابودی بخش دیگری از ظرفیت‌های انسانی، اقتصادی و فناورانه کشور جلوگیری کرد. مهم‌ترین پیشنهادهای این گزارش عبارت‌اند از:    - بازگشت اینترنت پایدار و قابل اتکا به‌عنوان زیرساخت اقتصادی کشور؛    - توقف توسعه مدل‌های دسترسی طبقاتی و غیرشفاف؛    - ایجاد مسیر رسمی و شفاف برای نیازهای عملیاتی کسب‌وکارها؛    - تشکیل کارگروه دائمی بحران اینترنت و اقتصاد دیجیتال؛    - طراحی سازوکار جبران بخشی از خسارت‌های واردشده؛    - افزایش شفافیت و پاسخ‌گویی در حوزه اینترنت و ارتباطات؛    - و به‌رسمیت شناختن اقتصاد دیجیتال به‌عنوان بخشی از امنیت اقتصادی کشور. این بیانیه در بخش دیگری افزوده: مسئله امروز اقتصاد دیجیتال ایران، صرفاً کاهش سرعت یا اختلال اینترنت نیست؛ بلکه فرسایش تدریجی ظرفیت اقتصادی، انسانی و فناورانه کشور است. بخشی از خسارت‌ها اکنون واقع شده‌اند؛ اما همچنان می‌توان از نابودی بخش دیگری از ظرفیت‌های اقتصاد دیجیتال کشور جلوگیری کرد. این انجمن همچنین تاکید کرده که این گزارش صرفاً یک بیانیه صنفی یا رسانه‌ای نیست، بلکه تلاشی برای مستندسازی بخشی از واقعیت امروز اقتصاد دیجیتال ایران و هشدار نسبت به روندی است که در صورت ادامه، می‌تواند بخش مهمی از ظرفیت‌های باقی‌مانده اقتصاد دیجیتال کشور را نیز از بین ببرد. به عبارتی چیزی به مرگ کامل اقتصاد دیجیتال کشور باقی نماینده است.   دو خواسته مهم بخش خصوصی انجمن بلاکچین در نهایت، دو درخواست فوری را به‌نمایندگی از بخش خصوصی درخواست کرده است که عبارتند از: 1 - بازگشت اینترنت پایدار 2 - توقف توسعه اینترنت طبقاتی