غلام نرگس مست تو، تاجداران‌اند
خراب باده لعل تو، هوشیاران‌اند
معنی بیت 1
تاجداران شايسته اينند كه غلام چشم مست و خماري تو باشند و مردم هوشيار اين شايستگي را دارند كه از شراب لب لعل مانند تو مست و خراب مي شوند.
غزل شماره 195 حافظ - غلام نرگس مست تو تاجدارانند
غزل‌های حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
غزل مورد نظر را انتخاب کنید
متن کامل غزل
غزل شماره 195 حافظ
18 مصرع · حدود 1 دقیقه مطالعه
تو را صبا و مرا آب دیده شد غماز
وگرنه عاشق و معشوق، رازداران‌اند
معنی بیت 2
باد صبا ( با پراكندن بوي زلفت) درباره تو خبر چيني كرد و من را اشك چشم رسوا ساخت و گرنه عاشق و معشوق را از نگهدار يكديگرند .
ز زیر زلف دوتا چون گذر کنی بنگر
که از یمین و یسارت چه سوگواران‌اند!
معنی بیت 3
وقتی زیر خرمنِ دو سوی زلف خود می‌گذری، بنگر که در راست و چپ تو چه بسیار سوگواران عشق ایستاده‌اند.
گذار کن چو صبا بر بنفشه زار و ببین
که از تطاول زلفت چه بی‌قراران‌اند!
معنی بیت 4
چون باد صبا از بنفشه‌زار بگذر تا ببینی از دست‌درازی و درازیِ زلف تو چه بسیار بی‌قراران سر بر زانو نهاده‌اند.
نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو
که مستحق کرامت، گناهکاران‌اند
معنی بیت 5
اي خداشناس ! دست از من بدار و بدان كه بهشت قسمت ماست و اين گناهكارانند كه استحقاق بخشش خداوند را دارا هستند .
نه من بر آن گل عارض غزل سرایم و بس
که عندلیب تو از هر طرف، هزاران‌اند
معنی بیت 6
نه تنها من به شوق گل چهره تو غزلسرايي مي كنم كه از طرف كه بنگري هزاران بلبل نغمه خوان تواند .
تو دستگیر شو ای خضر پی خجسته که من
پیاده می‌روم و همرهان، سواران‌اند
معنی بیت 7
اي خضر مبار ك قدم تو مرا دستگيري و ياوري كن كه من پياده مي روم . همراهان سواره اند.
بیا به میکده و چهره ارغوانی کن
مرو به صومعه کآنجا سیاه‌کاران‌اند!
معنی بیت 8
به ميخانه سري بزن و با نوشيدن شراب صورت خود را گلگون كن با خانقاه پا مگذار كه آنجا تباهكاراني چند گرد هم جمعند .
خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد
که بستگان کمند تو، رستگاران‌اند
معنی بیت 9
خدا كند كه حافظ از آن زلف پر پيچ وتاب رهايي نبايد، چرا كه آنهايي كه در كمند تو بسته و اسيرند رستگاران واقع اند.
🎧
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 195
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
معنی کلمات غزل
نرگس: ( استعاره) چشم معشوق ، چشم خماري .
تاجدراران:شاهان، آنان كه كلاه دوازده ترك درويشان را كه تاج نام دارد بر سر مي گذارند، كنايه از صوفيان .
خراب: مست ، مست از پاي در آمده .
لعل: ( استعاره) از لب معشوق
هوشياران: غير مستان، بيداران و آگاهان .
غماز:خبر چين، نمّام ، سخن چين.
زلف دوتا: موي سر كه به دوقسمت به يكطرف صورت راست وچپ فرو افتاده باشد، زلف خميده كه به دوطرف صورت به پايين ريخته شده باشد.
يمين :جانب راست
يسار: جانب چپ
تطاول:تجاوز، گردن كشي كردن، دراز دستي ريا، ظلم وجور و تعدّي ، تصرف ناحق.
كرامت:بخشش.
عارض:چهره .
هزارانند :هزاران نفرند.
پي خجسته : خجسته پي ، مبارك قدم ، فرخ پي.
صومعه:ديرراهب و در اينجا كنايه از خانقاه است.
سياه كاران :بدكاران،ر ستمكاران، گناهكاران
خلاص:آزاد و، رها شده.
توضیحات غزل
وزن غزل مفاعل فعلاتن مفاعلن فع لان
بحر غزل: مجتث مثمن مخبون اصلم مسبغ
*
اوحدي: قلندران تهي سر ، كلاه دارانند به ترك يار بگفتند و بردبارانند
*
اين غزل يكي از چند غزل خالص و عاشقانه حافظ است اما از آنجاكه اين شاعر آزاده و صريح اللّهجه در هيچ دوره از زندگاني پر دغدغه خود از دست حاسدان و كج انديشان و معترضان خيال راحت نداشته است خواهي نخواهي در يك غزل صرفاً عاشقانه هم نمي تواند به معاندين خود گوشه يي نزند . مفاد بيت پنجم و هفتم و هشتم اين غزل پاسخي است به اعتراضات صوفيان قشري .
اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه غزل حافظ را مردم كوچه و بازار كه قلباً با شيوه و مرام اين شاعر مردمي همراه و موافق بودند دست به دست مي گردانيدند و همين اعتنا و توجه مردم به اشعار حافظ ، تا حد زيادي سبب تحريك رقيبان و معاندين حافظ مي شده است.
یادداشت مقابلهٔ متن: متن این غزل با گنجور مقابله شده است. ضبط پیشینِ بخش‌های متفاوت: «غلام نرگس مست تو تاجدارانند / خراب باده لعل تو هوشیارانند»؛ «و گر نه عاشق و معشوق رازدارانند»؛ «که از یمین و یسارت چه سوگوارانند»؛ «که از تطاول زلفت چه بی‌قرارانند»؛ «که مستحق کرامت گناهکارانند»؛ «که عندلیب تو از هر طرف هزارانند»؛ «پیاده می‌روم و همرهان سوارانند»؛ «مرو به صومعه کان جا سیاه کارانند»؛ «که بستگان کمند تو رستگارانند». این ضبط‌ها برای مراجعه به اختلاف نسخه یا خطای نسخه‌برداری ثبت شده‌اند؛ لزوماً همهٔ آن‌ها ضبط نامعتبر نیستند.
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
خواهان بیشمار داری که از نظر مقام و منزلت حتی از تو بالاترند. گاهی در بعضی موارد مدعی هستی وای خودت می دانی که هنوز دست چپ و راستت را نمی شناسی. هنوز اول راهی، از فراز و نشیب نترس. آینده ی بسیار مبارک و خوبی داری هر چند که گاهی گناه می کنی.
