بی مهر رخت روز مرا نور نماندست
وز عمر مرا جز شب دیجور نماندست
معنی بیت 1
دور از مهر تابان رویت برای روز من روشنایی و برای عمرم جز شب تاریک، باقی نمانده است.
غزل شماره 38 حافظ - بی مهر رخت روز مرا نور نماندست
غزلهای حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
غزل مورد نظر را انتخاب کنید
متن کامل غزل
غزل شماره 38 حافظ
16 مصرع · حدود 1 دقیقه مطالعه
هنگام وداع تو ز بس گریه که کردم
دور از رخ تو چشم مرا نور نماندست
معنی بیت 2
به هنگام بدرود، در فراق تو از شدت گریستن در چشمانم روشنایی باقی نمانده است.
می‌رفت خیال تو ز چشم من و می‌گفت
هیهات از این گوشه که معمور نماندست
معنی بیت 3
تصویر و خیال روی تو، در حالی که از چشمانم دور می شد با خود می گفت: افسوس که دیگر در این گوشه های چشم، رونق و آبادانی بر جای نمانده است.
وصل تو اجل را ز سرم دور همی‌داشت
از دولت هجر تو کنون دور نماندست
معنی بیت 4
وصال تو سایه مرگ را از سرم دور می کرد. حالی با فراق تو، بدان نزدیک شده است…
نزدیک شد آن دم که رقیب تو بگوید
دور از رخت این خسته رنجور نماندست
معنی بیت 5
(و) زمانی فرا رسیده که مراقب و نگهبان درگاهت به تو بگوید: چشم بد از تو دور که این خسته رنجور مرد.
صبر است مرا چاره هجران تو لیکن
چون صبر توان کرد که مقدور نماندست
معنی بیت 6
درمان درد دوری تو شکیبایی است و چگونه صبر کنم که برایم مقدور نیست.
در هجر تو گر چشم مرا آب روان است
گو خون جگر ریز که معذور نماندست
معنی بیت 7
هرچند چشمانم در فراق تو اشکبار است، جای آن داردکه خون ببارد که دیگر جای عذری برای او باقی نمانده است.
حافظ ز غم از گریه نپرداخت به خنده
ماتم زده را داعیه سور نماندست
معنی بیت 8
حافظ اندوهگین جز از گریه، هرگز به خنده روی نمی آورد. برای ماتم زده شادی و سرور مفهومی ندارد.
🎧
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 38
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
معنی کلمات غزل
مهر: محبت، خورشید، مهر تابان.
مهر رخت: خورشید صورتت.
روز مرا: برای روز من.
دیجور: تاریک، سیاه، ظلمانی.
وداع: بدرود، خداحافظی کردن، تودیع.
دور از رخ تو: چشم بد از رخ تو دور، در فراق روی تو.
می‌رفت: دور می‌شد، بیرون می‌رفت.
خیال: تصویر ذهن.
هیهات: افسوس، واحسرتا.
گوشه: گوشه چشم.
معمور: آبادان، اسم مفعول از عمران.
وصل: وصال
دور همی‌داشت: دور نگاه می‌داشت، دور می‌کرد، دور کرد.
دور نماندست: نزدیک شده است، زیاد دور نیست.
نزدیک شد: زمان آن فرا رسید، یقین شد.
رقیب: مراقب، نگهبان.
دور از درت: دور از تو، در فراق تو، جمله اخباری دعائی.
این خسته رنجور نمانده است: این خسته رنجور زنده نمانده است، مرده.
مقدور نماندست: میسر و ممکن نیست، امکان ندارد.
چشم مرا : از چشم من.
معذور نماندست: جای عذری باقی نمانده است.
ماتم‌زده: بلا رسیده.
داعیه: داعی، انگیره، دلیل.
توضیحات غزل
وزن غزل: مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل
بحر غزل: هزج مثمن اخرب مکفوف مقصور
*
۱- این غزل غزلی است عاشقانه و می‌توان آن را محصول دوران جوانی حافظ و در ایام حکومت شاه شیخ ابواسحاق دانست، به لحاظ آنکه جز سوز و گداز فراق و حسرت وصال و مرگ از دوری دلدار که دست مایه شاعران جوان به هنگام سرودن شعر است هیچ‌گونه مضامین بکرو عمیق اعم از عرفانی یا عاشقی که در غزلهای دوره تکامل شاعر به چشم می‌خورد در آن دیده نمی‌شود.
۲- در اصل ردیف این غزل نمانده است بوده که به حکم ضرورت شعری در وزن انتخابی به صورت نماندست خوانده می‌شود.
۳- در حافظ خانلری و نیساری تعداد ابیات این غزل ۹ و این بیت:
من بعد چه سود آن قدمی رنجه کند دوست
دور از درت آن خسته مهجور نمانده است
با قافیه مهجور آمده است.
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
زندگی بدون او برایت میسر نیست. غم دوری و هجران را نمی توان تحمل کنی ولی فعلا چاره ای جز این نداریو با گریه و زاری کردن کاری درست نمی شود. شاید در آینده وصال یار میسر شود. با امید رسیدن به مقصود با مرگ دست و پنجه نرم کن.
