غزل شماره 40 حافظ - المنة لله که در میکده باز است

خدا را شكر مى كنم كه در ميكده باز است؛زيرا كه من نيازمندانه به سوى ميكده روى آورده ام.

در اين ميكده،خم ها از شدت مستى،در جوش و خروشند و شرابى كه در آن خم هاست، شراب حقيقى است نه شراب مجازى.[در اين تعبير شراب حقيقت يا مجاز،ابهام ظريفى هست.به اين معنا كه شراب حقيقى را مى توان شراب واقعى،يعنى شراب انگورى معنى كرد و شراب مجازى راشراب عشق و معرفت گرفت.عكس اين نيز ممكن است.شراب حقيقت را شراب معرفت و شراب مجازى را شراب انگورى بگيريم.در هر صورت،اين غزل داراى بار معنايى عرفانى است و سخن ازشراب عشق و معرفت و معشوق ازلى در ميان است.]

از جانب او(معشوق)،هر چه هست،سرمستى،غرور و تكبر و از جانب ما همه بيچارگى و ناتوانى و نيازمندى است.[معشوق مستغنى و بى نياز از ماست ولى ما سخت نيازمند او هستيم!]

رازى را كه با بيگانه نگفته ايم و نخواهيم گفت،با دوست در ميان مى گذاريم كه او محرم راز است.

شرح گيسوى پرچين و شكن يار را نمى توان كوتاه كرد زيرا كه قصه ى گيسوى او-مانند گيسوى بلند او-بسيار دراز است.[در ادامه ى بيت پيشين،مفهوم عرفانى اين بيت اين است كه اسرارپرپيچ و خم وادى عشق بسيار است.]

بار غم عشق-كه بر دل مجنون سنگينى مى كرد-و حلقه ى گيسوى ليلى و رخساره بر كف خاك اياز نهادن محمود،نمونه هايى است از اين قصه ى طولانى.

از آن هنگام كه چشم به روى زيباى تو باز كرده ام،مانند باز،چشم از همه ى عالم دوخته ام![با اشاره اى ظريف به اين موضوع كه براى تربيت باز،مدتى چشم او را مى بسته اند و هنگام شكار چشم او را باز مى كرده اند تا توجهش فقط به شكار جلب شود،خود را همانند باز مى بيند كه فقط به روى معشوق چشم مى گشايد.بازى لفظى با كلمه ى باز نيز بسيار جالب توجه است.باز:پرنده ى شكارى،باز:گشوده.]

كوى تو مانند كعبه و ابروى تو مانند محراب است و هر كسى كه به كوى تو گذر كند،در برابر محراب ابروان تو به نماز مى ايستد![عاشقان كوى يار را كه محو ديدار او شده اند مانند كسانى مى بينندكه با خلوص تمام به نماز ايستاده اند و محرابشان،ابروى يار است!]

اى ياران مجلس،سوز و گداز دل حافظ را از شمع كه مى سوزد و بر محفل روشنايى مى بخشد بپرسيد.[به طور غير مستقيم و پنهانى،شاعر خود را به شمع سوزان تشبيه مى كند و مى گويد،حال دل من،مانند شمع است كه مى سوزد و ذوب مى شود.] **** دیوان حافظ بر اساس نسخه قزوینی و خانلری