چه بودی ار دل آن ماه مهربان بودی
که حال ما نه چنین بودی ار چنان بودی
معنی بیت 1
اگر دل آن يار با ما مهربان بود چه مي شد؟ كه اگر با ما مهربان مي بود ما به اين حال نبوديم.
غزل شماره 441 حافظ - چه بودی ار دل آن ماه مهربان بودی
غزل‌های حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
غزل مورد نظر را انتخاب کنید
متن کامل غزل
غزل شماره 441 حافظ
12 مصرع · حدود 1 دقیقه مطالعه
بگفتمی که چه ارزد نسیم طره دوست
گرم به هر سر مویی هزار جان بودی
معنی بیت 2
اگر به شماره هر سر مويي هزار جان داشتم، مي گفتم (ثابت مي كردم) كه ارزش بوي خوش زلف محبوب تا چه اندازه است.
برات خوشدلی ما چه کم شدی یا رب
گرش نشان امان از بد زمان بودی
معنی بیت 3
خداوندا، اگر برات شادي و حواله آسوده دلي ما در برابر حوادث بد روزگار تضمين شده بود چه چيز از اين دستگاه كم مي شد؟
گرم زمانه سرافراز داشتی و عزیز
سریر عزتم آن خاک آستان بودی
معنی بیت 4
اگر روزگار مرا سربلند و عزيز مي داشت، مسند و تخت سرفرازي من، خاك آن درگاه مي بود.
ز پرده کاش برون آمدی چو قطره اشک
که بر دو دیده ما حکم او روان بودی
معنی بیت 5
كاشكي آن محبوب، مانند دانه هاي اشك از پرده خفا بيرون مي آمد زيرا فرمان دستور او بر دو چشم ما فرض و جاري بود.
اگر نه دایره عشق راه بربستی
چو نقطه حافظ سرگشته در میان بودی
معنی بیت 6
اگر دايره عشق راه را (بر روي ما) نبسته بود، حافظ بي دل و سرگشته به مانند نقطه مركزي دايره، در ميان آن گرفتار نبود.
🎧
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 441
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
معنی کلمات غزل
چه بودي: چه مي شد، چطور مي شد.
ماه: (استعاره) يار.
بودي: مي بودي.
نه چنين بودي: چنين نبود، اينگونه نبود.
سرافراز: سربلند.
سرير: تخت، مسند، جايگاه نشيمن بزرگان.
سرير عزّت: (اضافه تشبيهي) عزت به سرير و تخت تشبيه شده.
اين نبود: (اشاره به نزديك) وصال نبود.
آن بودي: (اشاره به دور) خواب ديدن او ميسر مي بود.
بگفتمي: مي گفتم، شرح مي دادم، ثابت مي كردم.
نسيم طره: بوي خوش زلف.
گَرَم به هر سرِ مويي … : اگر مرا به هر شماره مويي …، اگر به شماره هر سر مويي مرا… .
برات: حواله.
نشان امان: نشان ايمني و مصونيت.
بدِ زمان: آسيب روزگار، بدِ حادثه.
پرده: حجاب، پرده خفا.
حكم: فرمان، اوامر و دستور.
روان بودي: جاري مي بود، اجرا مي شد.
اگر نه دايره عشق راه بربستي: اگر دايره عشق راه را نمي بست، اگر دايره عشق راه خروج از دايره را نمي بست.
در ميان بودي: در مركز دايره بودي.
توضیحات غزل
وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن
بحر غزل: مجتّث مثمّن مخبون اصلم
٭
در ميان غزلهاي هم وزن و هم رديف و قافيه حافظ، در يكي دو مورد به دو غزل كاملاً مشابه بر مي‌خوريم كه گذشته از آنكه مضامين ابيات آن دو غزل هم در نسخ مختلف در هم تداخل پيدا كرده اند . اما در اينجا، آنچه بيشتر، عقل سليم به آن حكم مي‌كند اين است كه حافظ پس از آن و با ساختن ابيات و مضامين ديگري آن را تغيير داده باشد، ليكن بعدها هر دو نسخه در دسترس دوستداران شعر او و در نتيجه گردآورندگان اشعارش قرار گرفته و به دو صورت مختلف ثبت شده است.
اين غزل در زمان شاه شجاع و با همه گله گذاريها سروده شده و مضمون بيت ششم دلالت بر اين دارد كه غزل به هنگام حكومت شاه محمود يعني در آن هنگام كه شاه شجاع براي گردآوري سپاه متواري بود سروده شده باشد. مصراع دوم بيت مقطع اين غزل به صورت: (چو نقطه حافظ سرگشته در ميان بودي) نيز آمده كه در اين صورت معناي آن چنين مي شود:
اگر دايره عشق راه ما را نبسته بود حافظ سرگردان مانند نقطه ثابت مركز دايره، در ميان دايره، ثابت قرار مي‌گرفت و به صورت نقطه مركزي و مؤثر در مي‌آمد.
شرح پیشینِ ابیاتِ ضبط دیگر (این بندها به ابیات متن فعلی تعلق ندارند):
در خواب هم او را نمي بينم چه رسد به بيداري. چون وصال او ميسر نبوده و نديديم اي كاش ديدار او در خواب ميسر مي بود.
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
ناشکری نکنید. با شکوه و شکایت ا عزت نفس تان کاسته می شود. سر خویش را جهت نیاز جز به آستان خداوند جلوی هیچ بنده ای خم نکنید. با سرنوشت خودتان نجنگید آنچه سرنوشت برایتان رقم زده همان اتفاق می افتد. مرحبا بر شما که جز حلقه ی عشق به خداوند دیگری به گوش نیانداخته اید.
