غزل شماره 180 حافظ - ای پسته تو خنده زده بر حدیث قند

اى دلبرى كه لب خندان تو،بر داستان شيرينى قند به تمسخر خنده مى زند،آرزومند خنده ى تو هستم،به خاطر خدا يك شكر بخند![پسته،استعاره از دهان يار است به اعتبار اين كه پسته ى بازرا پسته ى خندان مى گويند.حديث قند،يعنى حديث و داستان شيرين بودن قند،داستانى كه مى خواهد شيرين بودن قند را بازگو و اثبات كند.خنديدن به اندازه ى يك شكر،كاربرد وابسته ى عددى ويژه اى است كه بعدها در شعر سبك هندى،مخصوصا غزل بيدل دهلوى رواج و گسترش يافت مانند:صد دشت مجنون،صد كوه فرهاد.]

درخت بهشتى طوبى با همه موزونى خود نمى تواند در برابر قامت زيباى تو خودنمايى و جلوه گرى كند،از اين داستان بگذرم كه سخن به درازا مى كشد.

اگر مى خواهى اشك خونين-مانند رود-از چشمانت جارى نشود،به وفادارى فرزند مردم دل نبند.

چه جلوه گرى كنى و چه طعنه و سرزنش روا دارى،ما به زاهد خودپسند و خودبين اعتقادى نداريم.[يعنى عكس العمل تو تأثيرى در اعتقاد ما ندارد.]

كسى كه دلش گرفتار كمند عشق نشده،پريشانى حال مرا چگونه در مى يابد؟

بازار اشتياق و محبت گرم است.آن دلبر سرو قد كجاست تا من جان خود را-مانند سپندى كه در آتش مى سوزد-فداى چهره ى زيبا و آتش گون او كنم؟[يعنى در اين بازار گرم محبت،ممكن است كسى به چهره ى زيبا و قد سروگون او چشم زخمى بزند و بنابراين بايد سپندى بر آتش افكند و من حاضرم كه جانم را سپند روى او كنم.در مصراع دوم چهره ى معشوق را به آتش مانند كرده است.بنابراين جان را سپند روى آتشين كردن،يعنى جان را فداى روى معشوق كردن.]

اى پسته ى خندان،جايى كه يار ما لبخند شيرين مى زند،تو كيستى؟به خاطر خدا مخند،كه به خود مى خندى![به خود خنديدن،به كنايه يعنى:خود را مسخره كردن يا مورد مضحكه قرار دادن.]

اى حافظ!تو كه ناز و غمزه ى تركان را رها نمى كنى(دل بسته ى غمزه ى تركان هستى )مى دانى جايت كجاست؟شهر خوارزم يا خجند![شهرهاى خوارزم و خجند،از شهرهاى معروف تركستان بوده،كه به داشتن خوبرويان معروف بوده است.كلمه ى تركان در اين بيت،ايهام دارد: 1 -زيبارويان، 2 -مردم ترك نژاد.در عين حال،هر دو معنى در اين جا منظور نظر تواند بود.مى گويد:تو كه دل بسته ى غمزه ى تركان زيبارو هستى،جايت خوارزم يا خجند است!] **** دیوان حافظ بر اساس نسخه قزوینی و خانلری