غزلهای حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
20 مصرع · حدود 2 دقیقه مطالعه
ساقی به نور باده برافروز جام ما
مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما
الف:اى ساقى با باده رخشان،پیاله ما را روشن و لبالب کن و اى مطرب بر خوان و بگو:کار جهان به کام ما شد. ب:اى ساقى با باده زلال و روشن پیاله ما را درخشان کن و اى مطرب بگو که کار جهان به کار ما شد…
ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم
ای بی‌خبر ز لذت شرب مدام ما
الف:(بگو که)ما در پیاله عکس روى محبوب دیده ایم،اى بى خبر ز لذّت شراب خوارى ما. ب:به بیخبران از لذّت شراب خوارى ما بگو که ما در پیاله شراب عکس روى محبوب خود را دیده ایم.
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریده عالم دوام ما
کسى که دلش با نیروى عشق مى تپد و زنده است هرگز نمى میرد(بدین سبب)در دفتر روزگار نام ما جاویدان و با ثبات است.
چندان بود کرشمه و ناز سهی قدان
کاید به جلوه سرو صنوبرخرام ما
ناز و کرشمه دلبران بلند بالا تا زمانى خریدار دارد که محبوب سرو رفتار ماجلوه گرى نکرده است.
ای باد اگر به گلشن احباب بگذری
زنهار عرضه ده بر جانان پیام ما
اى باد صبا اگر گذارت به مجلس دوستان افتاد از براى خدا این پیام ما را به گوش جانان برسان:
گو نام ما ز یاد به عمدا چه می‌بری
خود آید آن که یاد نیاری ز نام ما
بگو چرا عمدا وانمود مى کنى که نام ما را فراموش کرده اى؟دیرى نمى گذرد که ما در مى گذریم و نام ما را از یاد خواهى برد.
مستی به چشم شاهد دلبند ما خوش است
زان رو سپرده‌اند به مستی زمام ما
الف:مستى زیبنده چشم محبوب دلبند ماست بدین سبب عنان اختیار ما را به دست چشم مستى داده اند. ب:در چشم محبوب دلبند ما حالت مستى و بیخودى از شراب زیبنده است بدین سبب زمام عقل ما را به دست مستى سپرده اند.
ترسم که صرفه‌ای نبرد روز بازخواست
نان حلال شیخ ز آب حرام ما
از آن مى ترسم که به هنگام پرسش و پاسخ روز قیامت،نان حلالى را که شیخ (از محلّ جیره موقوفات مدرسه سهمیه طلاّب)خورده است امتیاز و فضیلتى از شراب حرامى که ما خورده ایم کسب نکند.
حافظ ز دیده دانه اشکی همی‌فشان
باشد که مرغ وصل کند قصد دام ما
حافظ دانه هاى گوهر اشکت را(به پاى محبوب)نثار کن.شاید مرغ وصال جانان به خاطر این دانه ها به دام افتد.
دریای اخضر فلک و کشتی هلال
هستند غرق نعمت حاجی قوام ما
دریاى سبز سپهر گردون و کشتى هلال ماه آن،همگى در دریاى نعمت حاجى قوام غرقند.
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
نور باده:باده به نور تشبیه شده(اضافه تشبیهى).
برافروز:روشن و درخشان کن.
مطرب:سازنده و نوازنده و خواننده آواز.
مدام:شراب انگور،همیشه.
شرب مدام:شرب دائم،شرب همیشه،شرب شراب.
جریده:دفتر.
دوام:ثبات،جاودانگى.
کرشمه:ناز و غمزه و اشارات دلبرانه با چشم و ابرو.
سهى:موزون،راست و مستقیم.
سهى قدان:موزون قامتان،بلند بالایان.
صنوبر:از خانواده کاج و صنوبر خرام به معناى جلوه و خرامیدن صنوبرى.
گلشن احباب:(استعاره)مجلس دوستان.
زنهار:زینهار،امان،الأمان!،الحذر،خدا را،حتما و مؤکدا.
عرضه ده:عرض کن،برسان.
عمدا:از روى عمد،قصد.
شاهد دلبند:(استعاره)محبوب دوست داشتنى.
زمام:اختیار.
صرفه:نفع،فایده،بهره.
آب حرام:(استعاره)شراب‌مرغ وصل:(اضافه تشبیهى)وصل به مرغ تشبیه شده است.
وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
بحر غزل: مضارع مثمّن اخرب مکفوف محذوف
میر کرمانی: ای روی دلفریب تو ماه تمام ما
وی از نسیم زلف تو مشکین مشام ما
۱-این غزل یکی از غزلهای متعارف حافظ است که می شود گفت بدون هیچ انگیزه سیاسی و یا شرح رویدادی سروده شده است و با توجه به بیت مقطع آن به نظر می رسد شاعر در زمانی جز از زمان سرودن غزل با اضافه کردن این بیت، غزل را به نام حاجی قوام الدین حسن تمغاچی نموده و به او هدیه کرده است.
۲-حاجی قوام الدین حسن تمغاچی مأمور مالیات امور مالی دربار شیخ ابواسحاق و از دوستان خواجه حافظ بوده است. او از اکابر فارس بود و در تاریخ ششم ربیع الاوّل ۷۵۴ هجری یعنی زمانی که شیراز در محاصره امیر مبارزالدین بود فوت کرد و مرگ او ضربه بزرگی به شیخ ابواسحاق و دوست او حافظ وارد آورد. حافظ در پنج مورد در سراسر دیوان فعلی خود از او یاد کرده است که یکی از آنها قطعه یی در رحلت اوست و به جای خود به آنها اشاره خواهد شد.
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
