بیا که ترک فلک خوان روزه غارت کرد
هلال عید به دور قدح اشارت کرد
معنی بیت 1
بیافلک یغما گر چون ترکی غارتگر خوان گسترده روزه را غارت کرد و ماه نو که به لبه نیمدایره قدح شباهت دارد، قدح شراب را یادآوری نمود.
غزل شماره 131 حافظ - بیا که ترک فلک خوان روزه غارت کرد
غزل‌های حافظ را بر اساس شماره یا عنوان پیدا کنید و بخوانید.
غزل مورد نظر را انتخاب کنید
متن کامل غزل
غزل شماره 131 حافظ
16 مصرع · حدود 1 دقیقه مطالعه
ثواب روزه و حج قبول آن کس برد
که خاک میکده عشق را زیارت کرد
معنی بیت 2
کسی که خاک میکده عشق را زیارت کرد ( به خاکبوسی آستانه عشق روی اردات بر زمین نهاد) ثواب روزه و وقبول زیارت خانه خدارا نصیب خود ساخت.
مقام اصلی ما گوشه خرابات است
خداش خیر دهاد آن که این عمارت کرد
معنی بیت 3
جایگاه همیشگی ما در گوشه خربات است. خداوند به کسی که این بنا بر پا کرد پاداش نیک عطا فرماید.
بهای باده چون لعل چیست جوهر عقل
بیا که سود کسی برد کاین تجارت کرد
معنی بیت 4
بهای شراب سرخ فام ، گوهر عقل است . بدانکه هر کس ، چنین داد وستدی کرد سود برد.
نماز در خم آن ابروان محرابی
کسی کند که به خون جگر طهارت کرد
معنی بیت 5
کسی می تواند در برای آن ابروان محرابی شکل نماز گزارد که با خون جگر وضو گرفته و تطهیر کرده باشد.
فغان که نرگس جماش شیخ شهر امروز
نظر به دردکشان از سر حقارت کرد
معنی بیت 6
فریاد که نگاه چشمان فربیکار و شماتتگر شیخ شهر، امروز از روی حقارت و تحقیر به باده نوشان نگریست.
به روی یار نظر کن ز دیده منت دار
که کار دیده نظر از سر بصارت کرد
معنی بیت 7
به روی زیبای یار نگاه کن و از دیدگان خود سپاسگزار باش که هر مجرب کار آزموده ،از دیدگاه معرفت به هر چیزی نگاه می کند.
حدیث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ
اگر چه صنعت بسیار در عبارت کرد
معنی بیت 8
شرح و وصف عشق را از زبان حافظ بشنو نه از بیان واعظ . هر چند که در جمله سازی و عبارت پردازی کوشش بسیار به کار گیرد.
🎧
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 131
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است؛ با کلیک روی «معنی بیت» می‌توانید آن را باز یا بسته کنید.
معنی کلمات غزل
تُرک فلک :تاتار فلک ، تاتارهای چپاولگر فلک، کنایه از قوم وحشی مغول که از ترکهای تاتار بودندو در اینجا اضافه تشبیهی است که فلک به ترک یعنی تاتار مغول تشبیه شده که قومی غارتگر بودند ( رجوع شود به ص 128 زیر کلمه یغما.
خوان روزه: سفره طعام روزه .
هلال عید به دور قدح اشارت کرد: نیمدایره ماه نو عید رمضان و روز اول شوال به نیمدایره و لبه قدح شراب اشاره و یادآوری کرد.
ثواب: پاداش ، جزا.
حج قبول:حج مورد قبول ، زیارت مقبول خانه خدا
که خاک میکده عشق را زیارت کرد:که عاشق بود و راه عشق گام نهاد.
مقام: جایگاه اقامت.
باده چون لعل:باده و شراب قرمز .
جوهر عقل:عقل خالص، چکیده عقل.
خم آن ابروام محرابی :انحنای محراب مانند آن ابروان
محراب: جایگاه نماز امام جماعت که سقف آن قوس دار و به شگل کمان و نیمدایره است .
جمّاش: فریبکار ،افسونگر ، شوخ و دلربا، صاحب نگاه شماتتگر .
کاردیده : مجرب ، کارآزموده
بصارت:بینش ، نگاهی از دیدگاه معرفت به جمال و پی بردن به آفریننده زیباییها.
صنعت: هنر.
عبارت : بیان جمله های ادا شده در سخنرانی.
توضیحات غزل
وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان
بحر غزل : مجتث مثمن مخبون اصلم
*
از آنجایی که شاعر یکرنگ و بی ریای دور وزمان ، حافظ همیشه بر سر عقیده خود پای می فشارد و در هر فرصت مناسب به دفاع از نظریه خود یعنی عشق و دلدادگی و باده نوشی و نظر بازی و احتزاز از ریا کاری و ردوغگویی می پردازد ، برای او یکی از این فرصتهای مناسب ، همه ساله روز عید فطر و پایان ماه رمضان است. حافظ در جای دیگر می فرماید:
ساقی بیار باده که ماه صیام رفت
در ده قدح که موسوم ناموس ونام رفت
به نظر می رسد که در یکی از شبهای عید رمضان در زمان حکومت شاه شجاع و به هنگامی که دشمنان تنگ نظر بر علیه اودر نزد شاه بدگویی می کرده اند حافظ با کمال شجاعت این غزل را تأیید نظریه اشراقی و عرفانی خود سروده و در بیت مقطع اشارتی و کنایتی به شاه شجاع دارد که به حرفهای من گوش فرا دار نه حرفهای به ظاهر آراسته واعظ ظاهر الصلاح که حرفهای خود را به عبارات دلسوزانه با تو در میان می نهد .
تصور این نویسنده براین است که منظور حافظ در این بیت از ذکر کلمه واعظ تورانشاه وزیر باشد زیرا این او بود که با همه دوستی که با حافظ داشت به خاطر حفظ مصالح حکومت و به حکم مسؤلیت شغلی ، شاه شجاع را به ترک رویه مشروب خواری علنی و بی اعتنایی به صاحبان شریعت وا داشت . حافظ در یکی دو مورد نیز همین گلایه را با آوردن کلمه واعظ مطرح و از شاه شجاع می خواهد که به راهنماییهای تورانشاه اعتنایی نداشته باشد. پیشنهادی که صورت عمل به خود نگرفت و النّهایه منجر به تبعید حافظ شد.
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تأمل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش‌بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
کسب و کارتان پررونق می شود و به سود کلانی دست پیدا می کنید. در حال معامله زهد و تقوی را کنار نگذارید چون برکت مالتان از بین می رود. به زیارت مکه ی مکرمه می روید. به کسی به چشم حقارت نگاه نکنید تا همیشه مقام و منزلت داشته باشید.
