هزار شکر که دیدم به کام خویشت باز
ز روی صدق و صفا گشته با دلم دمساز
معنی بیت 1
هزار بار شکر که تو را آنطور که دلم آرزو می کرد ، دیدم که از روی راستی و پاکدلی با دل من همدم و موافق شده یی
شعر و ادبیات
غزل شماره 258 حافظ - هزار شکر که دیدم به کام خویشت باز
غزل شماره 258 حافظ
- شماره غزل
- 258
- تعداد مصرع
- 18
- زمان مطالعه
- حدود 2 دقیقه
روندگان طریقت ره بلا سپرند
رفیق عشق چه غم دارد از نشیب و فراز
معنی بیت 2
رهروان طریقت راه رنج و بلا را می‌پیمایند؛ همراه عشق از پستی و بلندی راه هراسی ندارد.
غم حبیب نهان به ز گفت و گوی رقیب
که نیست سینه ارباب کینه محرم راز
معنی بیت 3
همان بهتر که غم عشق دوست از مدعی پرسشگر پنهان باشد چراکه اشخاص کینه توز ، محرم نبوده و سینه آنها جای نگهداری راز نیست.
اگر چه حسن تو از عشق غیر مستغنیست
من آن نیم که از این عشقبازی آیم باز
معنی بیت 4
ر چند زیبایی جمال تو نیازی به عشق بیگانه یی ندارد ، اما من هم کسی نیستم که از این عشقبازی دست بشویم.
چه گویمت که ز سوز درون چه می‌بینم
ز اشک پرس حکایت که من نیم غماز
معنی بیت 5
با تو از سوز درون و آنچه از این آتش می کشم چه بگویم که چه حالی دارم ؟ این شرح حال را از اشک من بپرس که من سخن چین نیستم.
چه فتنه بود که مشاطه قضا انگیخت
که کرد نرگس مستش سیه به سرمه ناز
معنی بیت 6
این چه فتنه گری بود که دست آرایشگر تقدیر به پا نمود و چشم مست اورا با سرمه ناز ، سیاه و دلفریب تر کرد.
بدین سپاس که مجلس منور است به دوست
گرت چو شمع جفایی رسد بسوز و بساز
معنی بیت 7
به شکرانه اینکه مجلس از نور جمال توروشن است ، به مانند شمع اگر بر تو جفا و ستمی رود با شکیبایی بسوز و بساز .
غرض کرشمه حسن است ور نه حاجت نیست
جمال دولت محمود را به زلف ایاز
معنی بیت 8
منظور، جلوه گری و تظاهر حسن وزیبایی است و گرنه دولت سلطان محمود به زلف ایاز نیازی ندارد .
غزل سرایی ناهید صرفه‌ای نبرد
در آن مقام که حافظ برآورد آواز
معنی بیت 9
غزلسرایی وآوازه خوانی ستاره ناهید ، جایی که حافظ به آوازه خوانی بپردازد جلویی نمی کند.
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 258
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
معنی کلمات غزل
- دیدم به کام خویشت باز
- به کام خویش تورا باز دیدم.
- کام
- آرزو ،مراددل .
- صدق
- راستی
- .صفا
- پاکدلی ، یکرنگی.
- گشته با دلم دمساز
- با دلم دمساز شده یی ، با دل من همدم و موافق شده یی.
- روندگان طریقت
- سالکان را ه حق ، رهروان طریق معرفت ، سائران الی الله.
- رفیق عشق
- عاشق ، آنکه با عشق رفیق وهمراه می شود.
- حبیب
- دوست یار ، محبوب ، محب.
- رقیب
- مدّعی.
- ارباب کینه
- اشخاص کینه توز ، افراد دشمن خوی، صاحبان کینه.
- مشاطه
- آرایشگر.
- قضا
- تقدیر ، سرنوشت.
- مشاطه قضا
- آرایشگرتقدیر.
- سرمه ناز
- (اضافه تشبیهی) ناز به سرمه تشبیه شده.
- کِید
- مکر ، حیله ، فریب .
- حجاز
- مغرب شبه جزیره عربستان ، نام یکی از دستگاههای موسیقی.
- عراق
- مغرب ایران ، سرزمین بین النهرین ، نام یکی از دستگاههای موسیقی.
توضیحات غزل
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
در هر حال خدا را شاکر باش حتی اگر بلا بر تو نازل شود و از فراز و نشیب زندگی خسته شده باشی. با خودت کنار بیا با اشک و غم کاری از پیش نخواهی برد. سرنوشت حوادث زیادی برایت رقم زده. مرد عمل باش تا با همه ی آنها مقابله کنی و به دولت برسی.
وزن غزل : مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان بحر غزل : مجتث مثمن مخبون اصلم مسبغ
همانطور که شادروان دکتر غنی تشخیص داده اند این غزل را حافظ در سال 767 هجری مقارن ایام ورود شاه شجاع به شیراز سروده و از اینکه بار دیگر شاه شجاع آن دوست قدیمی شاعر به مسند حکومت بازگشته خوشحال و شادمان است. در تعداد ابیات این غزل و غزل دیگری که به همین وزن و قافیه وردیف ودر همین موضوع و همین ایام سروده شده است اختلاف است و بعض ابیات در این دو غزل جا به جا شده است . این مطلب می رساند که شاعر نسخه هایی متفاوت در آن ایام ورود شاه به شیراز بین دوستان توزیع کرده است و یا اینکه بعداً با جابجایی ابیات دو غزل ساخته وپرداخته است.
شاعر در بیت دوم وسوم این غزل را خودش مثال می زند و کنایتاً به شاه شجاع می گوید من که در این مدت دوری تو در بلا و معرض خطر بودم به عشق تو از هیچ مشکلی پروا نداشتم و غم و غصه خود را در تمام این مدت از رقیب سلطنت تو یعنی شاه محمود پنهان می کردم چرا که اوبا تو موافق نبود و نمی توانست محرم رازها و آگاه به کارهای من باشد . شاعر دربیت پنجم خطاب به شاه شجاع می گوید به شکرانه اینکه همه مردم شیراز با آمدن تو خوشحال و در راحتی به سر می برند مشکلات و سختی هایی را که در پیش رو داری تحمل کن و در بیت ماقبل آخر یعنی بیتی که همیشه حافظ در مضمون آن خواسته خود را می گنجاند اشاره غیر مستقیمی به لطف و همراهی و مساعدت دارد .
منظور شاعر در بیت مقطع غزل از ذکر حجاز و عراق همان سرزمینهای عربستان و بین النهرین است که با نامهای دستگاههای آواز ایرانی منطبق و با کلمات : زمزمه ، نوا، بانگ، غزل جمعاً همخوانی داشته و به لطف کلام می افزاید.
شرح پیشینِ ابیاتِ ضبط دیگر (این بندها به ابیات متن فعلی تعلق ندارند): رهروان حق و عارفان عاشق، راه بلا ومحنت را در نمی نوردند ، آنکه رفیق راه عشق می شود از پستی و بلندی راه نمی هراسد.
با نیم بوسه (بوسه مختصر ) که به اهل دل و شیفتگان خود می دهی، دعای خیر آنها را خریدار شو تا دعای اهل دل ، جسم وجان تورا از مکر دشمن دور سازد .
باز تاب آهنگ غزلهای حافظ که در شیراز بر سر زبانهاست در اهالی حجاز و عراق شور عشق افکنده است.