ای پیک راستان خبر یار ما بگو
احوال گل به بلبل دستان سرا بگو
معنی بیت 1
اي پيام آور درست كرداران و دوستان راستين، خبري از يار ما بياور و از حال گل به بلبل نغمه سرا سخني بگو.
ای پیک راستان خبر یار ما بگو
احوال گل به بلبل دستان سرا بگو
اي پيام آور درست كرداران و دوستان راستين، خبري از يار ما بياور و از حال گل به بلبل نغمه سرا سخني بگو.
ما محرمان خلوت انسیم غم مخور
با یار آشنا سخن آشنا بگو
نترس! ما اهل راز و از هم نشينان جلسات آشنايي هستيم حرف آن آشنا را با يار آشنا در ميان گذار.
برهم چو میزد آن سر زلفین مشکبار
با ما سر چه داشت ز بهر خدا بگو
وقتی محبوب زلفِ مشکافشان خود را پریشان میکرد، چه قصدی با ما داشت؟ به خاطر خدا این راز را بگو.
هر کس که گفت خاک در دوست توتیاست
گو این سخن معاینه در چشم ما بگو
به هركس كه گفت خاك آستانه دوست به مانند توتياي چشم مي ماند بگو كه چشم در چشم ما دوخته، اين سخن را بازگويد.
آن کس که منع ما ز خرابات میکند
گو در حضور پیر من این ماجرا بگو
(و) به آنكس كه ما را از رفتن به خرابات باز مي دارد بگو (اگر مردي) اين ماجرا را در حضور مراد من، پير خرابات بر زبان بياور.
گر دیگرت بر آن در دولت گذر بود
بعد از ادای خدمت و عرض دعا بگو
اگر بار ديگر تو را بر در آن دولتسرا گذري افتاد، پس از اداي رسم ادب و خدمتگزاري بگو: …
هر چند ما بدیم تو ما را بدان مگیر
شاهانه ماجرای گناه گدا بگو
هرچند ما بدیم، تو ما را بد مشمار؛ با بزرگواریِ شاهانه از گناهِ این گدا سخن بگو.
بر این فقیر نامه آن محتشم بخوان
با این گدا حکایت آن پادشا بگو
سرگذشت آن بزرگوار را براي اين مستمند باز خوان و شرح حال آن پادشاه را براي اين گدا بازگوي.
جانها ز دام زلف چو بر خاک میفشاند
بر آن غریب ما چه گذشت ای صبا بگو
ای باد صبا، وقتی جانها را از دامِ زلف بر خاک میافشاند، بر آن دلِ غریبِ ما چه گذشت؟ خبرش را بگو.
جان پرور است قصهٔ ارباب معرفت
رمزی برو بپرس حدیثی بیا بگو
(اي باد صبا) حكايت عارفان، روح پرور و مايه پرورش جان است برو و نكته يي بياموز و در برگشتن براي ما بازگوي.
حافظ گرت به مجلس او راه میدهند
می نوش و ترک زرق ز بهر خدا بگو
حافظ، هرگاه تو را به مجلس او اجازه ورود مي دهند آنجا باده بنوش و براي خاطر خدا از تظاهر و رياكاري دست بردار.
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
خوش به حال شما که دوستان و اطرافیانتان واقعا همراه و محرم رازتان می باشند. پس چرا ناراحتید و همه را نگران کرده اید. کسی از شما عنایت و یاری دارد در حق او کوتاهی نکنید که چند برابر بخشش تان در جایی دیگر جبران می شود.
وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن
بحر غزل: مضارع مثمّن اخرب مكفوف مقصور ٭ چنانچه از مطالعه و مطابقت نسخ قديمي كه اساتيد فن انجام داده اند بر مي آيد، در اين غزل دخل و تصرفات زيادي روي داده و در تعداد ابيات و رديف و مفاد پاره يي از آنها اختلافاتي مشهود است، ليكن هيچ كدام از اينها، به صورت اصولي و نقش فكري شاعر لطمه وارد نمي آورد. امروزه براي ما اين كنايات و اشارات مستتر در ابيات غزلهاي حافظ راهنماي خوبي است كه با انطباق به رويدادهاي تاريخي دوره شاعر پي به زمان سرودن آنها ببريم، چه حافظ در اكثر اين غزلها كه به منزله يادداشت روزانه اوست از مشكلات و سوءتفاهمات و مسائل روز به اشاره و كنايه سخن مي گويد. اين غزل در زمان شاه شجاع و زماني كه هنوز روابط فيمابين او و شاه و رفت و آمدها و دعوتهاي شاهانه به كلّي قطع نشده اما اثراتي از دلسردي به منصّه ظهور رسيده بود سروده شده است. شاعر در اين غزل باد صبا را طرف خطاب خود قرار داده و از او مي خواهد كه از احوال پادشاه براي او نكاتي بازگو كند. اين مطلب مي رساند كه شاعر حس كرده است كه در دعوت او به مجالس انس به عللي تأخير روي داده و به همين دليل خطاب به باد صبا مي فرمايد: ما محرمان خلوت انسيم غم مخور با يار آشنا سخن آشنا بگو آنگاه در بيت پنجم تلويحاً ناراحتي خيال خود را از اين تأخير ملاقاتها بيان داشته و در بيت ششم خود را به دانستن جريانات و اخبار پشت پرده، دلواپس نشان مي دهد و خطاب به باد صبا مي گويد اگر بار ديگر از آنجا گذشتي به شاه بگو كه: در راه عشق فرق غني و فقير نيست اي پادشاه حسن سخن با گدا بگو و در بيت نهم مي گويد از او بپرس كه آن اميدهايي را كه من از اين شاه در زمان ولايتعهدي او داشتم كي برآورده خواهد شد؟ نكته مهم اين غزل در ابيات دهم و يازدهم مطرح شده كه يادآور ضمني بهانه ظاهري شاه و درباريان از حافظ است و آن، تظاهر بيش از حدّ شاعر به شرابخواري و طرفداري از خراباتيان يك رنگ و عناد با متظاهران، در گفتار و رفتار شاعر است. اين صراحت لهجه حافظ هنوز هم بعد از 7 قرن براي ما شگفت آور است. بنابراين جاي تعجب نيست كه در آن زمان سبب اصلي اختلافات بين شاه و حافظ شده باشد. حافظ باز در پايان اين غزل با يكدندگي و علم به موضوع، خطاب به خود مي گويد: اگر يك بار ديگر هم تو را به مجلس خود راه دادند مبادا تظاهر به تقوا كني! باز هم شراب بنوش و پرده ريا و دورنگي را از هم بدران. اين است اصل عقيده و ايمان اين عارف پاك ضمير و ديندار واقعي كه عمري را بر سر مبارزه با آن در رنج و مشقّت به سر برد و براي خود نامي نيك جاويدان خريد.