این خرقه که من دارم در رهن شراب اولی
وین دفتر بیمعنی غرق می ناب اولی
معنی بیت 1
اين دلقي كه من دارم چه بهتر كه در گرو شراب باشد و اين دفتري كه نوشته هاي آن بي معناست همان بهتر كه در شراب ناب غرق شود.
این خرقه که من دارم در رهن شراب اولی
وین دفتر بیمعنی غرق می ناب اولی
اين دلقي كه من دارم چه بهتر كه در گرو شراب باشد و اين دفتري كه نوشته هاي آن بي معناست همان بهتر كه در شراب ناب غرق شود.
چون عمر تبه کردم چندان که نگه کردم
در کنج خراباتی افتاده خراب اولی
از آنجا كه عمر را (در گذشته) تباه كرده ام، (در حال حاضر) هرچند نگريستم، دريافتم كه بهتر است ازين پس در گوشه ميكده يي مست و خراب، اُفتاده باشم.
چون مصلحت اندیشی دور است ز درویشی
هم سینه پر از آتش هم دیده پرآب اولی
نظر به اينكه در فكر سود و صلاح خود بودن دور از راه و روش درويشي است چه بهتر كه سينه، آتشكده عشق و ديده، مالامال اشك باشد.
من حالت زاهد را با خلق نخواهم گفت
این قصه اگر گویم با چنگ و رباب اولی
من وضع و حال زاهد و آنچه در دل او مي گذرد را هرگز با مردمان در ميان نخواهم گذاشت و اگر قرار باشد بازگو كنم چه بهتر كه در گوش چنگ و رباب گفته شود.
تا بی سر و پا باشد اوضاع فلک زین دست
در سر هوس ساقی در دست شراب اولی
تا حال روزگار چنين درهم و بي سر و سامان است همان بهتر كه در سر، هواي ديدار ساقي و در دست ساغر شراب بوده باشد.
از همچو تو دلداری دل برنکنم آری
چون تاب کشم باری زان زلف به تاب اولی
از دليري چون تو دل برنمي كنم. آري چون بايد رنج بكشم چه بهتر كه از دست زلف پر پيچ و تاب تو باشد.
چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون آی
رندی و هوسناکی در عهد شباب اولی
حافظ! چون پير و ناتوان شدي از ميخانه كناره بگير بهتر آنست كه رندي و هوسبازي، دلمشغولي ايام جواني باشد.
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
مرحبا بر شما هر آنچه دارید از حق تعالی می دانید حتی نعمت سلامتی را. وقتی به گذشته تان فکر می کنید می بینید چندان کار مفیدی انجام نداده اید. در حال حاضر مصلحت در این است که خاموش باشید. رازتان را با خدایتان در میان بگذارید وگرنه اگر فاش کنید دشمنانتان شکست سختی به شما می دهند، تحمل کنید، خداوند با صابران است.
وزن غزل: مفعول مفاعيلن مفعول مفاعيلن
بحر غزل: هزج مثمّن اخرب ٭ همانطور كه حافظ در بيت مقطع اين غزل اشاره كرده است، اين غزل در ايام پيري يعني در عهد سلطنت شاه زين العابدين سروده شده و شاعر در بيت پنجم اين غزل نيز به بي سر و ساماني اوضاع ملك و كشور در اين زمان اشاره كرده است. از حلاجي معاني ظاهري ابيات اين غزل مي توان به دقت نظر و باريك بيني حافظ عارف پي برد. شاعر در دو بيت اول غزل چنين مي نماياند كه در فكر مصلحت انديشي خود بوده و آن راه و روشي كه اولي ست برمي گزيند اما بلافاصله ذهن وقاد او متوجه اين نكته مي شود كه (مصلحت انديشي، دور است ز درويشي) بنابراين در بيت سوم درصدد چاره جويي برآمده و مي فرمايد: در اين موقعيت هم: (هم سينه پر آتش به هم ديده پر آب اولي) و خلق اين مضمون صرفاً به منظور اين است كه صوفيان عارف او را راحت طلب به حساب نياورند. نكته يي كه در بيت چهارم مستتر و بعضاً سبب سوء تفاهم مي شود اين است كه حافظ در اين بيت مي گويد من هرگز وضع و حال ظاهري زاهد و آنچه در دل او مي گذرد را براي كسي فاش نمي كنم و نمي گويم كه چقدر وضع ظاهر و باطن آن متشرعين رياكار با هم فرق دارد و اگر هم زماني بخواهم عقده دل را گشوده و حرفي بزنم (عملاً) در گوش چنگ و رباب خواهم گفت! و بعضي از شارحان محترم آن را چنين معنا نموده كه در موقع بازگويي به همراه نواي چنگ و عود بازگو مي كنم تا همگان بهتر بشنوند و اين برداشتي است كه نه تنها به معناي شعر در دو مصراع حالت ضد و نقيض مي دهد بلكه از لطف كلام نيز مي كاهد و در مصراع دوم اين بيت: (با) معناي (به) را افاده مي كند و همين موضوع باعث برداشت غلط بعضي از شارحان محترم شده است.