غزل شماره 64 حافظ - اگر چه عرض هنر پیش یار بی‌ادبیست

وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات

بحر غزل: مجتث مثمن مقصور

این غزل در زمان شاه شجاع سروده شده و مطالب و مضامین آن ریشه در رویدادهای جلسات ادبی درباری در حضور شاه دارد. شاه شجاع مردی فاضل و حافظ قرآن و به زبان فارسی و عربی هر دو شعر می سروده است. پر واضح است که درجلساتی که در حضور حافظ و دیگر شعرا داشته از اشعار عربی خود می خوانده و بعضی از حضار در تعریف آن داد سخن می داده اند. حافظ در این غزل می فرماید که ادب و نزاکت به من که در عربی صاحب نظرم اجازه نمی دهد که در حضور شاه اشکالات و ایرادات اشعار عربی او را بیان کنم و از اینکه زمام شعر و ادب در دست کم مایگانی است که به تظاهر می پردازند درشگفتم و این کنایتی است به آنها که در حضور شاه تملق گویان به تعریف اشعار شاه پرداخته وبرای دانش و بینش حافظ منزلتی قائل نمی شدند. حافظ در بیت سوم و چهارم خود را دلداری می دهد که تا بوده چنین بوده و همیشه گل در کنار خار و نور شریعت محمدی در کنار شرار آتش بولهبی قرار داشته و این چرخ سفله پرور بی سبب و علتی زمام امور را در دست فرومایگان قرارمی دهد. آنگاه بی اعتنایی خود را به صورت تشبیه زیبایی در بیت پنجم به منصه ظهور می رساند. توضیح آنکه سابق سقف خانقاه و کاروانسراهای جایگاه مسافرین را با نقش و نگار و گچ بری زینت می داده اند. حافظ می گوید من که سکوی میخانه را برگزیده و جایگاهم درسرسرای سرپوشیده خمخانه است اعتنایی بر طاق و رواق با شکوه خانقاه و رباط ندارم. شاعر زیباترین تشبیهات و ایهامات را در بیت ششم این غزل گنجانیده است. مقصود حافظ از دختر رز همان بنت العنب عربی است که به معنای دختر تاک و کنایه ازشراب می باشد و این اصطلاح را به کرات در اشعارش به کارمی برد. شاعر دختر رز را نور چشم خود خطاب کرده و از این تشبیه دو منظور دارد یکی اینکه دختر شراب در حکم فرزند ما و به سان فرزند نورچشمی عزیز است دیگر اینکه دختر شراب در چشم ما به مانند نوری است که در نقاب زجاجی و پرده عنبی جای دارد. یعنی ارزش این دختر شراب یا نور چشمی که نخست در محدوده پرده و پوسته حبه انگور وسپس درشیشه صراحی جای دارد به مانند نوری است که در کاسه چشم ما در پرده عنبیه و مایع زجاجیه جای دارد وسبب دیدار می گردد و در بیت هفتم بلافاصله می فرماید این شراب که جایش درصراحی چینی وساغر شیشه یی ساخت حلب است داروی شفابخش همه دردهاست. بالاخره شاعر در بیت ماقبل آخر مستی را بهانه کرده و می گوید خود را به مستی زده و هرچه نباید بگویم می گویم و حرف آخر خود را در بیت مقطع می زند حرفی که عمری بر سر آن پافشاری کرده و با زاهدان ریایی برسرآن در افتاده است. شاعر می گوید شراب بیاور که من به عفو و بخشش خداوند پشت گرمی و ایمان دارم و می دانم چون او مرا ببخشد دیگر جای هیچ نگرانی نیست.

شرح پیشینِ ابیاتِ ضبط دیگر (این بندها به ابیات متن فعلی تعلق ندارند): اکنون دوای درد خود را از آن شربت نشاط آوری بخواه که درتنگ چینی و جام حلبی است.