زاهد خلوت نشین دوش به میخانه شد
از سر پیمان برفت با سر پیمانه شد
معنی بیت 1
زاهدِ خلوت‌نشین دیشب به میخانه رفت؛ از پیمانِ توبه گذشت و به سراغ پیمانه آمد.
شعر و ادبیات
غزل شماره 170 حافظ - زاهد خلوت نشین دوش به میخانه شد
غزل شماره 170 حافظ
- شماره غزل
- 170
- تعداد مصرع
- 16
- زمان مطالعه
- حدود 1 دقیقه
صوفی مجلس که دی جام و قدح می‌شکست
باز به یک جرعه می عاقل و فرزانه شد
معنی بیت 2
اين صوفي عقل از دست داده كه ديروز آلات باده گساري را مي شكست ، با نوشيدن يك جرعه مي ،باز بر سر عقل آمد.
شاهد عهد شباب آمده بودش به خواب
باز به پیرانه سر عاشق و دیوانه شد
معنی بیت 3
چهره زيبايي محبوب دوران جواني ، در خواب به خيالش آمده بود و بار ديگر ، سر پيري عاشق و شيدا و بي قراري شد.
مغبچه‌ای می‌گذشت راهزن دین و دل
در پی آن آشنا از همه بیگانه شد
معنی بیت 4
( و )پس از آشنايي با مغ بچه يي كه دل ودين را مي ربود و در آنجا به رفتار آمده بود ، از همگان پيوند آشنايي را برديد.
آتش رخسار گل خرمن بلبل بسوخت
چهره خندان شمع آفت پروانه شد
معنی بیت 5
سرخي آتشگران چهره گل ، خرمن هستي بلبل را به آتش كشيد و چهره خندان شمع بلاي جان پروانه شد.
گریه شام و سحر شکر که ضایع نگشت
قطره باران ما گوهر یک دانه شد
معنی بیت 6
سپاس خداي را كه گريه هاي شبانگاهي و سحري بي اثر نماند و دانه هاي اشك ما به مرواريد گرانبها و بي مانند تبديل شد.
نرگس ساقی بخواند آیت افسونگری
حلقه اوراد ما مجلس افسانه شد
معنی بیت 7
چشم ساقي ، آينه سِحر خواند(وبرما دميد) و انجمن ورد دعاي ما را به محفل گفت و شنود بدل ساخت
منزل حافظ کنون بارگه پادشاست
دل بر دلدار رفت جان بر جانانه شد
معنی بیت 8
حاليا منزل حافظ به منزله آستان بزرگي و عظمت الهي است دل او، دلداري را باز يافته و جان او به محبوب پيوسته است.
خوانش صوتی غزل
معنی ابیات غزل شماره 170
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
معنی کلمات غزل
- خلوت نشين
- چلّه نشين ، كسي كه در كنج خلوت و تنهايي به سر مي برد.
- دوش
- ديشب شد:رفت.
- از سر پيمان برفت
- عهد و پيمان را زير پا نهاد – از سر پيماني كه براي خلوت نشيني و ترك باده نوشي بسته بود ، دست كشيد- نقض عهد كرد .
- با سَر پيمانه
- به سر پيمانه.
- بسر پيمانه شد
- به سر پيمانه رفت، به سر وقت باده رفت.
- شاهد عهد شباب
- محبوب دوراني جواني.
- پيرانه سَر
- سَرِ پيري .
- ديوانه
- شيدا، بي قرار.
- صوفي مجنون
- صوفي بي عقل، صوفي ديوانه .
- دي
- ديروز.
- مغ بچه يي
- بچه مغي، پسرك زيبايي خادم ميخانه يي .
- راهزن
- غارتگر.
- آتش رخسارگل
- سرخي چهره گل
- خرمن بلبل بسوخت
- خرمن هستي بلبل را سوزانيد.
- چهره خندان شمع
- خنده شمع ، لرزش شعله شمع
- …آفت پروانه شد
- بلاي جان پروانه شد.
- ضايع نگشت
- ضايع نشد ، تباه نشد، بي اجر نماند.
- قطره باران ما
- قطره اشك ما .
- گوهر يكدانه
- مرواريد گرانبها و بي مانند .
- نرگس ساقي
- چشم ساقي.
- آيت
- نشانه ، دليل ، عبارت و جمله قرآن .
- آيت افسونگري
- آيه سحر.
- حلقه اورادما
- .. انجمن ورد ودعا ومناجات ما.
- …مجلس افسانه شد
- به محفل گفت و شنود عاشقانه بدل شد
- منزل حافظ
- جايگاه حافظ ، كنايه از ميخانه .
- ..بارگه گبرياست
- به مانند آستان بزرگي و عظمت پر ارج ومنزلت است .
- دل بر دلدار رفت،جان بر جانانه شد
- دل، دلداري پيدا كرد و جان به محبوب پيوست
توضیحات غزل
برداشت نمادین از غزل
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
دعاهای تو بر سر نماز صبح و شب بی ثمر نماند خداوند دری به رویت باز کرد و آن رسیدن به عقل و فرزانگی است. دوست را از دشمن به راحتی می توانید تشخیص دهید و می فهمید که از کجا به شما آفت می رسد از آنجا دوری می کنید و در نهایت تصمیم های عاقلانه می گیرید.
وزن غزل : متفعلن فاعلات مفتعلن فاعلن
بحر غزل: منسرح مثمن مطوي موقوف مكشوف
در بيشتر نسخه ها ، در مطلع اين غزل به جاي ( حافظ ) كلمه( زاهد) و در مقطع آن به جاي ( بارگه كبريا) (بزمگه پادشا) يا (بارگه پادشا) ضبط شده است . در واقع مي توان گفت اگر كلمه صحيح حافظ با (زاهد) عوض نمي شد هرگز لزومي نداشت كه بار گه كبريا هم به بزمگه پادشاه تغييريابد.
به عبارت ديگر عدم درك صحيح نظريه عرفاني شاعر سبب شده كه بعضي از كاتبين در گذشته در برگشت ضمير به كار رفته در ابيات اين غزل دچار توهم و در نتيجه از مقصود نهايي شاعر دور بمانند توضيح بيشتر اينكه در اين غزل حافظ شخص خود را مثال مي زند و خويشتن را در ابتداي امر به صورت يك صوفي گوشه گير متعبد و خلوت نشين كه از همه مناهي بريده معرفي مي كند كه حسن و جمال يك محبوب ایام جوانی او دو باره در دلش وسوسه ایجاد کرده ودر نتیجه حسن وجمال یک مغ بچه ساقي ميخانه يي پاي عشق او را به ميخانه باز کرده واو را یک متعصب خم شکن بیش نبوده بر سر عقل ومعرفت آورده و چشم بينش و ديده جهان بين او را باز كرده به طوريكه دل او دلدار خويش را باز يافته و جان او به محبوب خويش پيوسته و در نتيجه منزلگاه او به منزله آستان با عظمت الهي در آمده و حاليا جايگاه او در بارگاه شاهِ جهان يعني مقام كبريايي خداوند قرار دارد.
معاني ابيات پيش گفته شد اين غزل به نحوي است كه با قرائت آن مي توان به طور وضوح به نظريه عرفاني حافظ دست يافت.