تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم
تبسمی کن و جان بین که چون همیسپرم
معنی بیت 1
تو مانند صبحی و من چون شمع سحرگاهان خلوتسرایم. لبخندی بر لب آر و بنگر که چگونه دست از جان برمی دارم .
تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم
تبسمی کن و جان بین که چون همیسپرم
تو مانند صبحی و من چون شمع سحرگاهان خلوتسرایم. لبخندی بر لب آر و بنگر که چگونه دست از جان برمی دارم .
چنین که در دل من داغ زلف سرکش توست
بنفشه زار شود تربتم چو درگذرم
بدین سان که سوز و حسرت زلف بلند و پریشان تو در دلم جای دارد، آنگاه که از دنیا بروم خاک گورم بنفشه زار خواهد شد .
بر آستان مرادت گشادهام در چشم
که یک نظر فکنی خود فکندی از نظرم
دریچه های چشمم را به سوی درگاه امید تو گشوده ام که نگاهی به سوی من بیندازی اما تو چشم از من بازگرفتی .
چه شکر گویمت ای خیل غم عفاک الله
که روز بیکسی آخر نمیروی ز سرم
ای لشکر غم چگونه شکر تو را به جای آورم؟ خدا تو را ببخشاید و سلامت بدارد که روز تنهایی پای از سر من نمی کشی .
غلام مردم چشمم که با سیاه دلی
هزار قطره ببارد چو درد دل شمرم
بنده مردمک چشم خویشم که با همه دل سیاهیش چون درد دل خود را بازگو می کنم اشک فراوان می ریزد .
به هر نظر بت ما جلوه میکند لیکن
کس این کرشمه نبیند که من همینگرم
معشوق زیباروی ما در چشم ها جلوه های گوناگون دارد، اما این ناز و کرشمه یی که من در او می بینم به چشم دیگران نمی آید .
به خاک حافظ اگر یار بگذرد چون باد
ز شوق در دل آن تنگنا کفن بدرم
1. اگر آن دلدار چون باد بر خاک حافظ بگذرد در آن تنگنای گور از شدت اشتیاق کفن خود را پاره خواهم کرد . 2. اگر آن دلدار برخاک حافظ بگذرد، از شدت اشتیاق و به سرعت باد در تنگنای گور کفن خود را از هم خواهم درید .
معنی هر بیت در کنار همان بیت آمده است.
این بخش، برداشت سرگرمی و تامل شخصی است؛ با معنی ادبی ابیات و پیش بینی قطعی آینده تفاوت دارد.
فرد تنهایی هستید. تنها کس شما دلتان می باشد. یار و دوستی ندارید. کسی از دردهایتان خبر ندارد. مواظب نامحرمان و حسودان باشید و راز دلتان را به آنها نگویید که به ضرر خودتان از آناستفاده می کنند. نذری کرده اید اگر به حاجتتان رسیدید آن را حتما ادا کنید.
وزن غزل : مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن بحر غزل : مجتّث مثمّن مخبون محذوف
ظهیر فاریابی : چو ماه یک شبه بنهــفت چــهره از نظرم مـــه دو هــفته درآمـــد بـه تهــنیت زِ دَرَم
سعــــــدی : یک امشبی که در آغوش شاهـد شکرم گَـرَم چو عـود بر آتــش نهند غــم نخــورم
سعـــــدی : نرفــت تا تو برفتــی، خیــالت از نظرم برفــت در همه عالــم به بیخــودی خبرم
اوحــــــدی : به یک نظر چو ببردی دل زبون ز برم چـرا به دیــده رحمــت نمی کنی نظــرم
اوحــــــدی : چو تیغ برکشد آن بی وفا به قصد سرم دلـــم چو تیــر برابر رود که : من سپـرم
نزاری قهستانی : که می برد ز رفیقان به دوستان خبرم که من چگونه به درد از جهان همی گذرم
نزاری قهستانی : به دیــده دل ناظر به هــر که در نگرم خیــــال دوســـت بـود در برابر نظـــرم
مضمون مطلع غزل حافظ را پیش از او خاقانی چنین سروده است : بــی تو چو شمعـم که زنــده دارم شــب را چـون نفس صبحـدم دمیــد بمیــــرم و خواجو کرمانی چنین بازگو کرده است : من شمعـم و خـورشید تویی، طـــرّه شب بـردار ز رو که پیـش رویـت میـــــرم حافظ که مانند خواجو تحت تأثیر مضمون خاقانی بوده از ردیف بمیرم استنکاف ورزیده و چنانکه مشاهده می شود جانش را از شدت اشتیاق می سپرد که نحوه جان سپاری او از خاقانی و خواجو شورانگیزتر است زیرا آگاهانه و با اختیار خود جانش را تقدیم می کند نه به حکم فرا رسیدن زمان مرگ که به ناچار به مرگ تن دردهد . حافظ این مضمون متداول را به انحاء مختلف در غزل های دیگر هم بازگو کرده از جمله غزلی با ردیف شمع می فرماید : همــچو صبحم یک نفـس باقـی است تا دیـدار تو چهــره بنـما دلبــرا تـا جـان برافشـانم چو شمع اجمالاً این غزل عاشقانه در زمان شاه شجاع سروده شده و از آنجایی که حافظ کمتر غزلی سروده که خالی از خیالات و گرفتاری های امور روزمرّه و روابط سیاسی و گله گذاری از حاکم وقت باشد، در این غزل هم گوشه چشمی به شاه شجاع دارد و ضمیر (تو) در مطلع غزل به آن پادشاه که با حافظ سرسنگین بوده است برمی گردد و تا پایان غزل همین حال را دارد .